Oupa Vrystaat en Kakkerlak…


 

My Oupa se sweep het agter die deur aan ‘n hakkie gehang. Een dik en een dun punt het die vloer so kieliestreep getrek wanneer die deur toeswaai. Almal het geweet Oupa se sweep-swiep was vinniger as slangpik en harder as geweerskootklap. Die dorp en Kerkraad het in fluisterstemme geskinder van Oupa wat vir sy volk, grond uitgedeel het.

 

Hy was die kalmte vanself en ek vermoed hy het dit heimlik geniet om anders te wees. Gedorie waar; ek het Oupa nooit een keer hoor skree of vloek nie. Maar Oupa het bees en skaap aanja, vanuit sy bakkie met sy sweep.  Hy het eenslag ‘n perdebynes onder die dakoorhang met die sweeppunt afgepiets. Die werkers was doodsbang vir daai gryskop met sy groen fluweekbroeks en kruisbande. Hy het geruik na Lux seep, Old Spice, Bryl Cream, Kiwi skoenpolitoer en Boxer twak en het Wilsons toffies in sy broeksak gedra.

 

Oupa Vrystaat het altyd na middagete sy pyp gestop en sy hoed op sy kop geplant. Dan vat hy sy sweep in die een hand en geelkierie in die ander hand. Aan die eenkant was sy spikkelhond, hy het met so driebeen wip-stappie met Oupa oor die werf gestap. Kakkerlak was altyd Oupa se skadu, en hulle was orals saam op vendusie. Kakkerlak kon ‘n gemsbok op die volgende rooiduin lank voor almal, eerste raakkyk en spoorvat was sy ding. Kakkerlak se hoed was getooi met ‘n verinneweerde pouveer. Oupa se hoed had ‘n plat groen veertjie in die hoedband wat opstaan in die wind wanneer Oupa sy dieselbakkie bestuur.

 

Kakkerlak was ‘n geel-rimpel Namib boesman wat agterop die bakkie saamgery het, want spikkelhond was voor langs Oupa. Oupa het gesê: “Die dag as sy spikkelhond leer om plaashekke oop te maak, kan sy spikkelhond en Kakkerlak plekke omruil.”

 

As Oupa en Kakkerlak weerskante van die tabakblare se rye gestap het, het hulle net soos daai twee punte van die sweep gelyk, een dik en een dun.

 

Net sy Ma het hom Gogga geroep maar al die ander werkers het gesê dis te mooi vir iemand so lelik, en hom Kakkerlak gekoggel. As Oupa hom so geroep het, het Kakkerlak se pienk tannevleise gewys en het hy met wakker oë als geluister wat Oupa sê. Dan het Kakkerlak geantwoord: “ Ek hoor hom, my Kroon”.

 

Oupa Vrystaat het goeters geweet sonder dat mense dit vir hom kom sê het. Hy het als geweet van beeste en skaap, vendusies en markpryse, oes en plant, van reën en droogte, van die Bybel en van oorlog. Net die regering en belastingman het hom omgekrap.

 

Kakkerlak was Oupa se voorman want hy kon stywe lyndrade span en reguit ploeg met die trekker, en hoor nog Oupa sê: “Ek het Kakkerlak reeds kleintyd na my hand geleer.” Daai voorman het gesnuif, pruim gespoeg, gedobbel en gevloek wanneer hy gedink het Oupa is te vêr om te hoor. Ek dink nie Oupa het hom daarvan geleer nie.

 

Toe klein Miena met ‘n lap oor die oog in die kombuisdeur kom snik het, het Oupa gewéét Kakkerlak was stormdronk en kaalgat aan die dans om die vuur by die stroois. Oupa en sy sweep en my Pa en die spikkelhond is donkernag uit. Miena se gekerm was erger as koei wat kalf, en ek moes laat nag tee maak en lakens opskeur vir bindlappe.

 

Sekerlik het ek daai aand diep geslaap, want ek het niemand met die dieselbakkie hoor terugkom nie.

 

Die volgende oggend het die son lang skadustrepe by die hout tabakstoor geskuif, maar daar was geen teken van Oupa se sweep of van Kakkerlak nie. Inteendeel – geen siel het dit oor die werf gewaag nie. Ouma en Miena het heel oggend die spêns uitgepak en rakke afgewas en uitgelê met Landbouweek se geel advertensieblaaie. Miena se oog en wang het kompleet gelyk soos ‘n dubberdoor eier. Oupa het draadloos geluister en met my Pa oor veilings en reën en wolke gepraat. Daai spikkelhond het ‘n paar keer tussen die stoep en die windpomp gehol en dan op die trap van die rooistoep kom staan, en vir Oupa in die oë kom kyk.

 

Heeldag wou ek weet wat aangaan. Die hele huis het skielik in fluisterstemme gepraat en stil gebly as ek instap. Ek was elf-jaar oud en Ouma het gesê ek moet ophou tanne tel en my heeldag rondgestuur vir eiers uithaal en die hele groente boord nat te lei. Daarna moes ek perd opsaal en ry om vir die bure gaan sê hulle dorpers het draad gespring en wei in Ouma se lusern.

 

Twee dae later het Oupa se sweep weer geswaai vanaf die hakkie agter die voordeur. Wanneer die deur swaai het die sweep se kortpunt geklap soos ‘n droë kareeboomtak wat afbreek. Die kortpunt het oor die jare bly uitrafel en nooit weer het die sweep soos geweerskoot geswiep nie. Daai spikkelhond het nou alleen met Oupa uitgestap en bly sirkels hardloop met sy neus laag in die sand.

 

Miena het oornag witgrys geword, haar gesigswelling het weldrae beginner sak maar haar oog het bly rondspring; boontoe en agtertoe soos ‘n flitslig bome toe, soos wanneer iemand uile jag. Goete het soos pap uit haar hanne bly val, maar Ouma het net bly koppies vervang by die Koöperasie. Party dae het Miena ure lank oor die kombuis se half-deur in die sonnetjie gestaan en uitkyk met een spring-oog en een wat staar na niks.

 

Vir Kakkerlak het ek jare later, net vir een dag weer gesien, tydens Oupa se begrafnis. Met einste Pouveer-in-die-hoed het hy kis gedra tot anderkant die tabakstoor en die sweep op die kis gelê voordat die ding laat sak en toegeskoffel is.

 

Die Kerkmense het gefluister by die begrafnisete dat Oupa mos doeityd vir dronk Kakkerlak aan ‘n Kareeboom in die veld gaan vasbind het met daai einste sweep. Hulle reken Kakkerlak was ‘n gevaar vir homself en ander. Toe Oupa reken Kakkerlak het nugter tot sy sinne gekom, vind hulle net sy sweep daar by die Kareeboom. In sy dronk waansin het Kakkerlak waaragtig die sweep met sy bek sonder tanne deurgekou.

 

Voordat die teedrinkery verby is, hoor ek jare lank het die distrik se polieste ook na Kakkerlak gesoek het, oor Miena se oog-ding. Gereeld het hulle hom kom uitsnuffel op die plaas, maar kon nooit hande lê op Kakkerlak nie.

 

Dis toe dat ek besef; Oupa Vrystaat se andersheid was sy geheim, en Kakkerlak was uit die oog, maar altyd, in armlengte van Oupa af.

Advertisements

10 thoughts on “Oupa Vrystaat en Kakkerlak…

  1. perdebytjie

    Ek dink Oupa het Kakkerlak ‘n pak gegee en gesê hy moet laaglê vir die polisie.Hom heelwaarskynlik al die jare beskerm.Jou oupa was ‘n besondere mens.Pragtig geskryf!

    Like

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s