Category Archives: Traveling

Veldblom leen ‘n blaadjie

Vanoggend voel ek minder roos en meer veldblommetjie. Net na nege en dis reeds 32 grade selsius, hierdie hitte smelt my grimering en maak dans walms op mouters se bakwerk. Hierdie über moutertjie se lugversorger is lankal kapoet en die vensters hang halfmas oop. In slak verkeer kan ek rustig terugsit en die bont spul van Akkra se strate bekyk.

Screen Shot 2017-10-15 at 8.26.11 AM

Afrika skrik mos nie vir kleur nie, mense se modestyl is die rede vir goeie vermaak. Die jongere geslag se meisiekinners is loshande die voorlopers vir waaghalsigheid. Hulle moor hulle-self deur op absurde hoëhakke en lykra rokke die oneweredige sypaadjies aan te durf. Dit veroorsaak ‘n ketting reaksie van dapper jongmanne op soos wafferse poue te probeer kersvashou. Salmpienk spanbroeke en hemde in helder spatsels van blou en groen, met bygaande punt blink skoene en donkerbrille is algemeen. Die ouer dames dra tradisionele bont Afrika rokke en kopdoeke, en die ouer mans dra vaal formele pakke of netjiese langmouhemde en langbroeke.

Screen Shot 2017-10-15 at 8.34.16 AM

Akkra se ses miljoen plus se mense slaap min. Lank voor sonop, begin die verkeer se druk opbou. Vrouens sit om kospotte op sypaadjies en berei vetkoeke en gebraaide kositems net daar voor. By elke robot, is die gemiddelde 3-minuut wagtyd genoegsame tyd om straatkos, toiletpapier, motorplakkers, Bybels, CD’s, tafeldoeke, kougom, selfoonlugtyd, krafkabels, aan te koop. As dit draagbaar is, kan jy dit sekerlik iewers deur jou venster aankoop. Straatverkopers met ‘n glimlag teen vroegaand verbaas my altyd. Dink jou in hoeveel keer per dag daar vir hulle “nee” gesê word! Daar is honderde van hulle, van voor sonopkoms tot laataand. Elke nou en dan spat en hol hulle dat jy net plakkies sien waai, want dan kom die lokale polisie die smouse verjaag, maar môreoggend is hulle terug, met groot glimlagte.

Screen Shot 2017-10-15 at 8.25.21 AM

Dit neem lank om al die bedelaars gewoont te raak. Blindes word deur jong kinders by verkeersligte rondgelei, hulle klop-klop aan jou venster en prewel ‘n onsamehangende gesanik en druk ‘n bakhand onder jou neus in. Polio is baie algemeen hierlangs, en halwe mense op skaatsplanke rits behendig deur verkeer en klop-klop aan die mouter se bakwerk, bakhand op wiel hoogte. Lammes trek hulleself tussen rye mouters deur met rolstoele wat hulle soos fietstrap voor hulle roei. Na etlike weke herken jy dieselfde Niger-bedelaars. Iewers onder ‘n koeltetjie sal die ouers met skrefie oë sit, terwyl kinders tussen 3 jaar tot so 12-jaar op 4×4 motor’s se opklimtrappe spring en ‘n paar meter saamry. Hulle gryp voetgangers onverwags en slaan hulle arms om hulle bene of hang aan hulle arms. Mense gooi ‘n paar munte en skarrel om weg te kom. Party verskree hulle en ander versnel met ‘n berekende pas en igroneer hulle.

 

Met daaglike druk verkeer sien ek min ernstige ongeluke, mense skraap mekaar se mouters, en soentjie mekaar se buffers. Dan spring die bestuurders uit en gil en skree, soos klokslag vergader ‘n bondel en almal pleid vir vrede, en sodra die bestuurders stoom afgeblaas het, verdwyn die skare en kruip die verkeer weer aan. Groot strate se toestande is beter as wat mens verwag deur die stad, maar die woonbuurte en agterstrate is haglik. Langs elke pad is onooglike diep rioolvore, en hier en daar is daar metaal stawe wooroor mens kan ry. Screen Shot 2017-10-15 at 8.37.07 AM

Dikwels sien jy ‘n lendelam lorrie met ‘n agterwiel vasgeval in so sloot. Daar is geen wetgewing rakende verkeershobbels nie, en elke Jan-Rap-en sy Maat, lê hobbels neer voor sy werksplek, die een hoër en ronder as die vorige ene. Dit verstom my hoe mense Rolls Royse en Ferrari’s rondry want dis verregaande om vinniger as een minuut meer as 70km per uur te ry, of 3km sonder om oor ‘n berg van ‘n hobbel te ry!

 

Praat van mouters, kom na Akkra om uitspattigheid te beleef. As daar ‘n oorvloed van geld iewers is, sal dit gesien wees. Goue glinsterende nuwe modelle is orals te sien. Mouters wat nog net in blink tydskrifte verskyn, sal volgende week in hierdie mal verkeer rondrits.

Mense drapeer hulleself naby en bo-oor en neem kiekies van hulleself by sulke motors. Vir ekstra effek, hoor jy gewoonlik die enjin se gebrul, of die polsende musiek voordat jy die blink motor raakkyk. Aan die ander hand is oorlaaide 1970 lorries met agterbakke van hout gebou en skewe aste wat krap-ry oor twee verkeerslane. My über taxi is in 2015 geregistreer, en ‘n bont plakker dekoreer elke moontlike roeskol, die vere is deurgery maar die radio werk en die drywer sit vroegoggend met die grootste glimlag en groet die bedelaars soos ou vriende.

Screen Shot 2017-10-15 at 9.04.30 AM

Ons kan ietsie leer van verdraagsaamheid en ‘n blaadjie neem uit leef-en-laat-leef se boekie.

Advertisements

Ek vat my Groen Mamba op ‘n uitstappie

 Die dag wanneer jy beginne rondreis, is die dag wat jy die eerste bladsy in jou lewensboek omblaai. Ek snoep gereeld op die internet rond vir plekke waar ek en my ‘Groen Mamba’ (SA Paspoort) visa-vry; kan besoek. Die enigste EU lid-land sonder ‘n Shengen noodsaaklikheid is Ierland! Wonderlik, ek kan ook die Rooi-taal gooi wanneer dit my pas, en met elke Guinness word hulle aksente mos makliker op die oor.

 

Sodra jy aanland op die lughawe, word jy woerts-warts met ‘n 3-maande geldige visa verwelkom. Dublin se publieke vervoer is iets om oor te kwyl, met een klein plastiek ‘liep’-kaartjie, rits jy die hele dag rond per bus, trein of trem. Ons gaan aan huis by lokale inwoners met ‘n spaar slaapkamer want dis sommer baie goedkoper as hotelle. Kyk dit neem nie veel om hierdie mense luidrugtig te kry nie, so dan wil jy nie naby ‘n hotel se watergat probeer slaap nie.

 

Dublin het mooi mense, van vêr af; maar die nonsêns wat uit daai vuilbekkies borrel is dreinwaardig. Jou ore tuit bloedrooi want vloekwoorde val uit hulle monde soos handevol sente uit ‘n ou auntie se beursie val. Mens, jy byt gereeld jou tong vas, want die ander ding wat my hare laat regop staan het, is die Here se naam, en dié van Sy moeder, wat stadig met klem, oor en oor kliphard herhaal word. Dis nie iets wat die deursnit Afrikaner sommer mak kan raak nie. Aikôna, sies! My Ma sal heeldag, iemand se bek met seep uitgeborsel het.

 

Daar is definitief Viking DNA wat nog warm tap in die Iere se bloed. As jy nou daai manne rooi onder die kraag wil hê, verwys na hulle as Britte, of noem dat “Dublin die beste Britse hoofstad moet wees”. Hulle verstik sommer in hulle bier en sal jou daar en dan; op straat uitgooi. Mense, leer hierdie puntjie voor jy aanland; Ierland het in 1922 indepensie gekry vanaf die Britse Kroon, maar Noord-Ierland is nog deel van die Engelse-koningkryk. Die manne is veglustig en sterk; elk met ‘n gemiddelde dorstigheid van ten minste 4x groot biere agter die blad. Hulle praat daar nog van “pints”.

hoor hier: goete om NIE te sê nie

In die kroeë is daar soveel verskeidenheid biere, dat jou drie-maande visa te kort is om almal te proe. Vroeg vanaf 8-uur sit die nagskof manne al reeds en slurp ‘n koue langglas bier. Manne in verf besmeerde oorpakke en hardehoed in die hand, stap gedurende middagete in die kroeg in vir ‘n koue bier. As jy na son-onder nie sitplek kry nie, moet jy maar staan en kuier. Moenie verwag om deurnag ‘n biertjie te slurp nie! Die meeste watergate se laaste rondte is 11;30pm op weeksaande, en 1-uur oor naweke. Kammatig probeer die owerhede dronkenskap op straat verminder.

 

Almal kan sing, in ‘n piepklein ‘Pub’ trek ‘n ou hier neffens jou stoel los en sing uit volle bors, ‘n ander tokkel met lepeltjies ‘n ritme, en almal luister aandagtig sy storielied. Sodra hy sit, trek ‘n ander ou los en almal sit en knik-‘n-ritme, terwyl daar agter iewers iemand op ‘n bekfluitjie begelei. Op straat staan jonges en vergete ‘rockers’ en speel en sing vir ‘n handvol munte. Orals is vroulike tokkel musiek in die wind.

 

In strate en op publieke vervoer staar ons openlik vir bloed jong Ierse meisies met lang voshare tot laag by die yogabroeke. Dis verbysterend allerdaags om tussen twee Poppies, ‘n dag ouer as 19-jaar, het hulle lag-lag sewe kinders tussen hulle. Na dag-twee het ons geweet hoe om ‘n tafel en bus sitplek te kies, vêr van die jongetjies met stootwaentjies. In jou lewe het jy nog nooit sulke onhebbelike stoutgat kindertjies gesien rondhol en skree in publieke plekke nie. Mens jeuk om jou belt los te maak, maar daarlangs is dit teen die wet om die wettertjies maniere te leer ‘op die ou manier’.

 

Oeh die kos is my dood, as dit effe reënerig is en die Noordseë se wind pluk aan jou jaspunte, beloon ek myself met ‘n Guinnesspastei. Mens kan kies en keur tussen vars vet pienk salmvis, vleis pasteie, bredies en fênsie Internasionale menu opsies met o.a. organies en vegetariese disse. Dankie tog daar is ‘n lang lys interessante plekke wat baie stap behels en die belt weer intrek.

 

Praat van stap, jy moet wakker wees, want tussen trems en fietse en busse en mense, moet mens maar bly rondkyk sonder om hakke te breek en enkels te swik. Dublin lê dik in die geskiedenis met kastele, museums, soldate, skrywers, standbeelde en uitstallings om elke hoek en draai. Enige iets ‘Nasionaal’ is heeltemal gratis om te besoek en selfs met die beste beplanning gaan jy nooit als gesien en gedoen kry nie. Die groot pobleem is tussen punt-A en punt-B is daar iewers ‘n kroeg oppad, met varsgebakte broodreuk en musiek wat jou van plan laat verander.

 

Ek kyk nou net, daar is nog vier bladsye in my Groen Mamba oop, ons kan altyd weer die Mamba vat vir ‘n ontdekkingsreis na Ierland…

Grootmens-skoene

 

Die dag het gekom dat ek eendag my eie oë uitvee en daar sit ek met ‘n man en my eie twee kinders. “Goeie gom!”, om my kinders groot te kry was ‘n 18-jaar gebedssaak. Soos vele ander het dit so bekoorlik gelyk om tog net groot te wil wees. Daar was dae wat ek my kroos vol groei en uit die huis gewens het. Ek staan verstom; hoe ouers deesdae soos slawe rondspring om die grille en giere van hulle bloedjies te verwesenlik.

 

Natuurlik lyk dit koelgat om kredietkaarte te swiep en konstabels af te skrik met motorliksense, nagmaalwyn te slurp; grootmense mog mos doen nét wat hulle wil! My meisiekind het self ook klak-klak my hoëhakskoene en sykouse getoetsloop in die gang af, my ou lipstiffie opgesnuif en haar poppe daarmee besmeer. Maar daar was duidelike grenslyne want op my beste het ek soos ‘n swanger varksog wat in ‘n pendoring getrap het aan die skree gegaan. Selfs in hierdie dag, weet my kinders ek kan enige vloermoer van hulle oordoen.

 

Ek het geen bloedkind van my in ‘n restaurant gesmeek om ‘n pienk worsie te eet nie. Hulle het gou besef, eet wat voorkom om te oorleef of dood van die honger totdat dit tyd vir aandete is. Grootmense eet die soet waatlemoen krone, en ons kinders moes die waterige skywe eet. Pa mag eerste kies watter stukkie hoender hy wil hê, en kinders mag nie hulle monde opblaas oor die benerige vlerkie waaraan daar partykeer nog haartjies vassit nie.

 

Om jou kinderjare te oorleef, moes jy as kind altyd maak soos grootmense sê. Al is jy nie vaak nie, moet jy gaan slaap as jou ma so sê, dit geld ook vir Sondagmiddag slaap. Kool moes jy eet omdat jou pa sê jy kry geen poeding met eiervla voordat jou kool nie opgeëet is nie. Ma het darem die kool op-ge-soop met witsous en weggesteek onder gesmelte rasperkaas. Nooit as te nimmer mog jy waag om in grootmens geselskap tande te tel nie, dan sê jou Ma jy moet op die daad klavierspeel vir die mense of jou splits wys.

 

En niks kan jou naarder maak as ‘n groot lepel vol Brannewyn nie. Behoed jou as jy kla van koppyn, maagseer of naargeid nie. Dan moet jy dit drink, want jou ma sê jy gaan wurms kry van speel in die sand waarin jy modderkoekies bak en sandpaaie stoot. Almal weet die werfkatte grou hulle gaatjies in die sand waarin kinders om die huis speel.

 

Die dag het gekom dat my spriete hulleself in Dublin as studente uitwoed en Namibië se rooisand agterlaat. Twee ure se vlugtyd vanaf Windhoek na RSA was effe te gewaag, toe kies hulle Dublin, ‘n hele 16-ure se vlug verder. Ons het die langpad vanuit Windhoek kom kuier by die kinders. Ons monde hang oop soos twee snoekvisse wat op die kalaharierooisand uitgespoel het.

 

Die studentekinders besef nou dis nie altyd lekker om ‘n grootmens te wees nie, inteendeel dis baie moeilik. Hulle moet self betaal vir selfone se lugtyd, die internet betalings, hoesmedisyne, fliekgeld om niks van yogabroeke en fietsslotte te noem nie.

 

My Vrystaatman en ek sit en loer en knik onderlangs vir mekaar en glimlag agter die hand oor die mond geslaan. Hulle bestel water saammet hulle etes, gaskoeldrank is boosaardig duur, pienkworsies is gif, brannewyn is bedoel vir laataand studietyd om op te warm, en hulle maak dubbeld seker die fietse is behoorlik vasgesluit. ‘n Fietsslot is immers goedkoper as om die fiets te vervang.

Dit voel iemand lees die nuwe rookwet vir my voor: my student-kinners maak ons attent op sakkerollers, vra of ons warm jasse saamdra, weier dat ons oor rooiligte die pad kruis en skud kop vir ander ouers in Dublin wat geen paplepelwet mag toepas nie.

 

Die beste tyd van jou lewe is die tyd wat jy in jou Pa se huis bly en hy vir als betaal en jou Moeder als vir jou doen uit liefde en instink. My seun luister aandagtig na sy Pa se voorstelle rakende mediese eise en die meisiekind het sopas haar eerste kredietkaart opgesnipper. Ek sluk die knop in my keel weg en wonder waar het die modderkoekietyd verbygeglip.

 

Wat makeer ons gemeenskap dat almal kinders soos puisies wil rypdruk? Ek sal dit als net so weer oordoen, met ‘n plakkie in die hand, vrywillige slaaf vir my skielik gróót kinders.

Manne van anderse vere

(** fotos vanaf internet afgelaai)

Groot is my verbasing toe ‘n wild vreede man die deur voor my ooppluk en beduie ek moet instap. Ek is nie verbaas oor sy gelante gebaar nie, maar dis ‘n dames poeierkamer in ‘n inkopiesentrum, en ek vermy openbare badkamers soos griep inspuitings.

In Akkra moet mens die ongeskrewe reëls van mans weer van vooraf leer.

Hierso is alle mans bo die ouderdom van elf, totaal en al sokker gek, en ondersteun bekende Europese spanne. Daar is geen verwarring as hulle in groot troppe bymekaarkom en uitbundig rondspring en juig wanneer doele aangeteken word nie. Hulle eie span hoef nie eens te speel nie – enige lewendige sokkeruitsending sal doen. Onmiddelik na afloop van die wedstryd sit hulle die drinkding neer, en skoert huiswaarts want min van hulle het veel alkohol-lus.

 

Die mees effektiewe afpersing is wanneer ‘n vrou in trane uitbars. Ek erken ruiterlik ek het al in krokodiltrane met lopende snot en ‘n bygaande pynende kerm vanuit ‘n verknorsing gekom toe ek van die pad afgetrek is. En ja vroumens goete…enige verwysing na vroumens kwale, teaters en operasies, menstruasie pyne, oorgang jare, bloeddrukpille en jy kan letterlik sien hoe die doeane beampte wegdyns en jou handsak teruggee.

Screenshot 2017-06-06 17.13.56

“Reguit woorde” is eenvoudig die beste raad wat ek enige iemand nuuts kan gee. Ons kompleks se swembadwater is louwarm 24/7, maar die mini-skare wat jou kom aanstaar moes ek gou ontmoedig. Screenshot 2017-06-06 17.25.50Die tuinier kom skielik die plante water gee, die sekeuriteitswagte kom stadig hulle rondtes stap en haak vas. Selfs die skoonmakersspan is skitterend aanwesig die oomblik as ek my handdoek oopgerol het. Dames, moenie skimp dat jy privaatheid benodig nie, moenie raad uitdeel en aanbevelings maak nie, hulle kóp dit nie. . Praat reguit, sê hulle moet weggaan en wegbly tot jy klaar geswem het.

 

“Ja” en “nee” is aanvaarbare antwoorde aan elke Jan-en-sy-maat, vir baie persoonlike vrae vra soos: “hou jy van Ghana?” Is jy getroud? Voer jy jou kat. Maar die ‘stilbly-antwoord’ is ‘n reaksie wat hierdie manne nie mee kan deel nie.

Taxi drywer: “You are looking fine today!” Antwoord: Swyg.

Pakker by Kassiere: “I want to marry your daughter!” Antwoord: Swyg

Assistant by I-shop: “I like a big-brain woman, can you teach me?” Antwoord: Swyg

 

Hierdie mense eet als en ‘banting’ is bewys die duiwel is doenig. Die eerste keer wat ‘n vreemde man my vertel het “you are so fat, and cute” het ek my inkopiewaentjie net daar gelaat en gaan tjank in die kar. Nou is ek ietwat wyser; dra ek wapperende rompe vir inkopies en hang die jeans in my kas vir weke lank. Manne hierlangs reken dis ‘n reuse kompliment om iemand te vertel hoe vet hulle is. Vet mense word gesien as gesond en welvarend, en elke tweede mens vreet hope rys en kos wat dryf in rooi palmolie asof dit hulle laaste ete op aarde sal wees.

Screenshot 2017-06-06 17.20.15

Manne hierlangs is klokslag onthuts as hulle hoor jy het een of ander ingeneursgraad of tegniese kwalifikasie en skroom nie om te vra of jy langer jare as normaal geneem het om dit te bereik.  Hulle stel hulleself voor as “Michael, engineer-Michael” of “Larry, CA-Larry” en wees gereed om bo-oor of doodgepraat word in ‘n geselskap want vroue is mooier toe-bêk op die arm, en nog stiller in die hoek.

 

Krawatknope en rooi satynsakdoeke met snyerspakke is allerdaags. Manne wat soos poue pronk in fyngewaad en duur parfuum is aan die orde van die dag.  Hulle is nie verfyn nie, maar dring aan op die aandag wat hulle toekom. Met duur donker motor, groot oordrewe polshorlosie en goue telefone sal hulle op en af deur die restaurant stap en kliphard die een of ander besigheids transaksie bespreek. Basta met etiket en privaatheid, hy sal gesien word. Ander se status word gemeet aan die dames op 12 sentimeter hakke en aandrokke aan sy tafel, en die konjak wat hy met cola meng. Getroude mense pas bymekaar, presies dieselfde lap is gebruik vir hulle uitrustings, insluitende die 4 kinders se rokke en hemde.

Screenshot 2017-06-06 17.23.30

Manne se hare en hardebaard word so te sê poenskop geskeer. Fênsie golwe en strepies word kunstig tot op ‘n paar millimeter gekap en gestyl. Ekstra wollerigheid op die kop is ‘n teken van swaar tye en die rede dat jy ‘n haarkapper nie kan bekostig nie. Dieselfde geld vir ‘n vuil motor. Jy über eerder as wat jy met ‘n vuil motor rondrits.

 

Ek reken ons kan rebelleer teen die goete wat ons so ‘anders’ vind, maar in die geheim waardeer ons die order van hierdie ongeskrewe reëls.  Maar ek verstaan hoe moeilik dit is om in ‘n ander land en vreemde kultuur nie oopbek te bly staar nie.

 

Nou ja, toe stap ek fluks in daardie openbare badkamer in, sit nuwe lipsel aan en storm onder ‘n minuut weer uit, verlig daar’s geen teken van die gelante heer nie.

GPS of Jesus?

Die taxi drywer sit waaksaam met piering-oë en loer vir my in die truspieëltjie. Hier sit ek in die mouter en kan nie ophou giggel nie. Mens moet verby die rommel kyk. En jou oë oophou vir die handgeverfte slimmigheid op borde langs die pad. Akkra sal ‘n glimlag op jou gesig plak – heeldag; hou net jou oë oop.

‘n Bord met rooi, swart en blou hoofletters adverteer ‘n boom-afkap-diens. Dieselfde mense adverteer besnydings, en offer ‘n beter lewe en ‘n fantastiese tyd in ‘Heven’ daarby. Is nie seker of jy vinniger in ‘Heven’ sal beland omdat ‘n boomkapper jou beetgekry het nie. Iewers in my geestesoog probeer ek die elektrieseboomsaagprentjie uit my kop kry.

Mens hoef glad nie honger of dors te ly op straat nie. Hou net jou oë oop vir ‘n advertensiebord wat ietsie interesants adverteer. Na ‘n paar maande leer jy van die verskil van drie eetplekke op straat. Al wat benodig word is ‘n koelteboom, blou plastiekstoele en ‘n paar lendelam tafeltjies en jy is in besigheid. ‘n Kantien bedien elke dag dieselfde mense en is gerieflik naby ‘n kantoor, bank of bouperseel, ‘n restaurant het veskiende daaglikse kliënte. Kantiens het miskien net so drie verskillende lokale disse beskikbaar, maar ‘n ‘spot’ is waar die koue wingerdsappies met strooitjies aangebied word. Hierlangs drink inwoners die biertjie teen kamertemperatuur en die strooitjie sorg dat die effektiviteit reguit kop toe gaan. Dan sink hulle behaaglik terug in ‘n leunstoel en wag dat die warm biertjie ‘hom nou kom vat’!

Gewoonlik is daar agterlangs ‘n halfdrom-braai wat vet vark kaiings uitbraai en die braaivleisgeur smokkel met jou brein sodat jou bêk water.

Duidelik het detydse sendelinge gesorg dat die deursnit Ghanees oor die kop geslaan is met Christenskap, goete soos ‘God is Great’-plakkers op motors, Jesus Loves Cocktails, en ‘n groot handegeverfte ‘Jesus’ kompleet met groen-eksotiese-glasie-in-die-hand, laat my wonder hoe presies weet hulle Hy verkies ietsie anders as wyn? “God’s way” Tyre Shop repairs, laat my wonder of al die ander dit verkeerd doen. “Jesus is the way” Meubelmaker se Sondag-werkery en dubbel standaarde het my heel week aan die dink.

Maar lees die tekens: mens moet uitkyk want orals dui Ghanese aan met prentjies en so stukkie oorgeerfde Ingelse-kultuur. Straatkant se middelmannetjie is dor en droog sonder ‘n grassie, plant of bossie, maar daar is ‘n publieke inligtingsbord wat die publieke waarskuwing uitbasuin: Bly van die grass af!

Screenshot 2017-04-14 15.03.23

Miskien het die tekenaar iewers in Engeland gaan reis en so bietjie aaptwakkies gerook en tot die slotsom gekom dat hy oor eendag se groen grassies kan droom. Weet nou nie wie die groen grassies plant, bemis en water nie, maar intussen is die dromer se teken op.

Ek reken omdat soveel mense ongeletterd is, berus die onus op die kun

Screenshot 2017-04-14 15.39.58

stenaar om met die tekenprent sommer die hele boodskap oor te dra.

Om rede daar nie veel publieke toilette is nie, herinner huiseienaars mense met inligtings borde om nie teen hulle mure te urineer nie. Sommiges met prentjies en en ander met woorde soos “Moet nie weer hier piepie nie”. Nou wonder ek – sit iemand daar en piepie monsters neem om te weet wie is tweede oortreerders, siende dat jy darem een kansie kry maar die tweede plassie is onwettig.

Jy kan ‘n plastiek harepruik nie rondswa

ai sonder om een of ander salon te tref nie.

Hande en voete sweef soos afgekapte liggamsdele met monsteragtige naels en die foto’s van haarstyle dui die nuutste kapsels aan.

Die mees skrikwekkende tekens is by verreweg dié van bos-dokters. Erge grafiese prente van naakte mense met bloed wat uit verwronge privaatdele spuit, en kru tonele van breuke en vergroeisels en abnormaliteite kan maak dat jy padlangs jou mouter omgooi. Hulle belowe wonders waarvan ons nog in die Bybel lees.

Screenshot 2017-04-14 15.57.48

Daar is al koffietafel boeke bymekaar gesit oor die aardige sketse en skryfsels in Ghana. Soms mik ek met my foonkammeratijie in ‘n rigting van iets aardigs, maar andersins wonder ek of die diep gelowige Über taximan die gps volg, want die plakker op sy paneelbord lees: “Jesus shows the way”.

Screenshot 2017-04-14 16.11.27

Lover boys?

Wys my jou kiekies…

 

Mense reken; Afrika nie vir sissies nie. “Watter deel van Afrika?”, vra ek iewers in my agterkop. Natuurlik staan ek nie kaartjie-in-die-hand gereed om Mogadishu te gaan verken nie. Hier op Kotoko Internasionaal, Akkra se lughawe, leun ek in agt-en-twintig grade se warm seebries en bekyk die blinkoog reisigers wat vannaand aanland.

 

‘n Paar wat hulle aardsbesittings vir ‘n enkele maande soos skilpad saamdra, kom lokaal skoolgee en stowwerige dorpies verken. Hulle is maklik om in die bondel te herken, hulle dra poepvang-broeke versier met pers olivantjies; bont serpe in gister se ongekamde hare. Teen môre sal hulle reeds twee honderd kilometer vêr met ‘n lendelam bussie tussen agttien ander insittendes, oortrek wees met Ghana se rooistof. Hulle flits honderde kiekies vir Instagram en bly soekend na selfoonsein en data. Wonderlike siele daai – hulle gaan eerstehands leer kos koop op die oggendmark in ‘n lokale taal. Binne tien dae dra hulle klere gemaak van Kenté-lap, rubber plakkies en plastiek kraletjies in die hare gevleg. Jare later gaan hulle nog stories vertel van die ongekende saggeaardheid van Ghana se mense. Die diepgewortelde respek teenoor gryskoppies en Afrika-dromme tussen die knieë vasknyp en ‘n ritme trommel wat jou hoendervleis in die nek laat uitslaan. Lees hier van ‘n malkop ou wat dwarsoor Wes-Afrika reis sonder skoene

 

‘n Ander kleurvolle groep met dik beursies is opvallend minder beweeglik met ‘n dik-eend waggel en kroomwandelstok. Hulle hoor jy gewoonlik voordat jy hulle sien. “Mary-Ann-Jane, is it not a glorious day! …(hyg) …Setting foot on our ancestral soil…(wit sweet sakdoek oor die blink gesig) … we are so blessed … (leun oor mekaar en neem ‘n selfie)…”. Screenshot 2017-03-05 20.42.51.pngEk gooi ‘n ge-oefende wit-oogrol, en sien die taxi drywer langs my behaaglik lippe aflek en handpalms saamvrywe soos hy naderstaan. Hierdie is tipies Swart-Amerikaners wat hier in Ghana kom snuffel na ‘n sweempie van hulle-se-mense se herkoms. In die volgende paar dae gaan hulle ‘ooh-en-aah’ en ‘OMG’ met regte trane in die oë en handpalm oor die hart geklem. Hulle is te besig om hand te skud en almal te bevriend en mense te soek met dieselfde vanne, om hulle fone te gebruik.

screenshot-2017-03-05-20-42-24

Elmina Slage Kasteel in Cape Coast – Ghana

Ghana se kuslyn is besaai met mosbegroeide murasies van toet-se-tyd se slawe handel kastele. Die mees bekendste kasteel in Elmina, Cape Coast kan verken word met ‘n fooitjie in die hand vir die gids. Niemand kan onaangeraak ‘n slawekasteel verlaat sonder om kopskuddend die gierigheid, ongeregtigheid en wreedheid van die mensdom te betwyfel nie.

 

Na ‘n paar jaar as inwoner in Wes Afrika, herken ek langsamerhand die ánder minder bekende, maar hoogs unieke seleksie alleen reisigers. Vaal verweerde vrouens aan die anderkant van veertig, kom koekeloer met kalfsoë na die andersgeit van Afrika se manne. Die deursnit jongman speel aktief sokker, leef op vars vis en tropiese vrugte, en pronk fisies soos ‘n wafferse Griekse soldaat. Kyk, ek verstaan dis nie almal se koppie tee nie, maar hier is tannies met Europese paspoorte, wat hierso, nuwe liefde kom vind.

screenshot-2017-03-05-20-54-12Op daai tannies se fone is kiekies van sokkerspelers op die strand en selfies saammet vissermanne in kuierplekke. Sien; en so gun daai lustige tannies ‘n geleentheid vir ‘n Ghanees, vyftien-jaar haar junior, om sy hele familie na Europa se blink liggies te immigreer.

 

Annerkant half eeu; weet jy presies wat jou voorkeur as reisiger is. Lank voor hulle voetspore trap in Wes Afrika, het hulle verskeie reisgidse deurgewerk. Hulle is wel belese oor die kultuur, tale en tradisies. Hierdie groep neem duisende fotos, hulle is nie in een van daardie fotos nie. Na ‘n leeftyd se agt tot vyf, is hulle bankbalans van so aard dat hulle kan kies en keur tussen gesogte hotelle, vlieg hulle eerder binnelands eerder as soos nat hoenders in ‘n taxi rond te wip. Screenshot 2017-03-05 21.00.03.pngDaar word die aller prag kiekies vasgelê van Afrika Konings en tradisionele danse met rooistof fyntjies te bespeur in die laaste sonstrale van ‘n fyn beplande dag. Wanneer hulle die markte besoek, kies hulle sorgvuldig die handgemaakte Venisië-glaskrale uit, wat jare lank as skat bewaar word en waardevol genoeg is om in testamente te benoem. Ghana se kultuur is so eie aan Afrika, dat in die keinste dorpie word jy vyfuur wakker met tromme wat vrolik en ritmies die dorpie aan die gang kry. Kinders, hoenders, bokke en ou Gryskoppies op knopkieries is almal oppad iewers heen – groet vriendelik met ‘n hand-swaai in die lug. Almal wil gesels, nooi jou om eers te kom sit en vertel stories met handgebare en eentand-kop agteroor lag. Die gemarineerde reisigers maak tyd om te kuier, proe aan kos uit swart potte, staangemaak onder grashutte.

 

Kom Sussie, wys my jou reiskiekies, dan weet ek sommer gou wat jy hierlangs in Wes Afrika kom maak.

Krismis Kersies in Rum…

 

 

So is dit mos – as jy siekerig of mislik of nostalgies voel, verlang jy na jou Ma se huis. Kerstyd in Akkra is soos sonbrandvelle aftrek, seer maar ook lekker. Alles oor Kersvees voel uit plek uit, omgedop en verkeerd.

 

So stap jy ewe vrolik die eerste Oktober in die winkelsentrum in, en daar staan ‘n man op ‘n lendelam trapleer en hang Kersfeesdekorasies op. Jy voel hoe jou hart kommapunt; ‘n ketting trek ‘n beklemming om jou binnegoeters. Dit kan mos nie wees nie, het die jaar reeds so vêr met jou weggehol, maar dan onthou jy dis nou eers vroeg Oktober.

 

In Akkra is daar baie goete wat jou laat kopskud. Als hierlangs kom wat aweregs voor, en ons wonder of die mense om ons se bont varkies nog op hok is. Miskien is hulle net kinderlik erg opgewonde oor die hele Krismis ding, of is dit dat hulle effe langer vat om op te warm oor ‘n gebeurtenis en meer tyd nodig het. In Ghana is dit ‘n GROOT ding om jou Christenskap in die publiek ten toon te stel. Van reuse plakkers op jou mouter tot dik goue kettings en swaar kruise om die nek, T-hemde met reguit boodskappe in swart dik letters en Krismis dekorasies in jou winkel, jou mouter en op jou werkstafel en in en om jou huis.

 

Die uurglas is veronderstel om nóg ‘n hele twee maande uit te loop voordat Bony-M se plastiek musiek ‘Kersfees’ in die winkelsentrums uitbasuin. In die druk verkeer is dit straatverkopers wat verlepte plastiek opblaas Krismisvaders smous. Daar’s klokkies wat klingel op Rudolf die fluweel-takbok se neus, stringe bont kersliggies en sneeuspuit in ‘n albaster-blik is als op offer. Hierdie jaar, is die dogtertjie kopbande met blinkertjie Engeltjies wat soos antennae rondswaai oor jou kop, ‘n groot verkoper.

 

Ek sit heimlik en wonder hoe hulle die Kersboodskap aan die kindertjies glo-waardig maak? Dis plak warm in hierdie tropiese land; sneeu is net ietsie wat mens hierlangs op ‘n swak tv-beeld sien. Nog nooit het ek ‘n enkele skoorsteen in ‘n huis bespeur nie – waar moet Kersvader inglip om geskenke te kom afgee? Verlede jaar het ‘n Hotelgroep ‘n Kersvader-man kompleet met witbaard en ‘n reuse sak lekkergoed gestuur om die kindertjies by die swembad te verras. Dit was pandemodium soos daai kindertjies weggehol het, in die swemwater gespring het, histeries aan die gil gegaan het. Bestuur het gou die booswig verwyder en vir die res van die dag omverskoning gevra op die publieke uitsaai stelsel, en verskrikte verlore kinders en ouers met mekaar herenig.

 

Nou as jy as expat jouself in Akkra bevind oor Kerstyd het jy drie opsies. Die gewildste en voorkeur opsie is om ten duurste huistoe te vlieg en tussen jou eie mense iewers in die Kalahari, sonder sneeu en sonder koorsteen Krismis te vier langs ‘n koolstoof met warm melktert en rum-versuipte-kersies. “en koue bier” sê my Vrystaat-man hier van die kantlyn af.

 

Opsie nommer twee is minder gewild maar ‘n gemoedelike kuier waarheen almal uitsien en honderde fotos oor bakkiesboek heen gestuur word. Almal is nie beskore om verlof te neem in die blinkertjie seisoen nie. Iemand moet ‘n wakker oog hou op die geldkas, die olieboor, die voorraad op die winkelrakke; en daai makkers staan saam en vier Krismis in styl. Al die Springbok ondersteuners kom bymekaar en vier fees. Jy word gevra om ‘n kosding by te dra, iets soos aartappelslaai, gebaktekool weggesteek onder smeltkaas, reuse bak winkelroomys of melktert vir twintig uitgehongerde Springbok ondersteuners. Webers word aangery en skaapboude word gebak. Geskenke word met ‘n speletjie om die tafel aangegee en uitgedeel. Krismisvader kom aangery op ‘n 4×4 motorfiets en deel Kersgeskenke aan die kinders uit. Daar word geswem en gekuier en fees gevier; almal gemoedelik saam.

 

Opsie nommer drie is vir die oningeligtes, wat nuut in die land kom werk het, wat te suinig is om hulle gemoedelikheid te deel, wat soos ‘n rooiby wag om iemand te steek…hulle sit by die huis en versuip hulle self soos kersies-in-rum.

 

As jy iewers in Januarie uitgespaar is, en weer arriveer in Akkra, dan kan jy jou begewe in die Kersfees gemoedelikheid tot diep in Maartmaand wanneer die blink Kerstooisels eers verwyder word. Vrinne wat jou lanklaas gesien het vertel van sonbrand en brandvelle wat afgetrek moes word.

 

As jou kollegas van Ghana jou eers weer in laat Februarie sien, groet hulle jou vrolik “Merry Krismis” and “A prosperous New Year”!