Category Archives: Vreemde dinge

Grootmens-skoene

 

Die dag het gekom dat ek eendag my eie oë uitvee en daar sit ek met ‘n man en my eie twee kinders. “Goeie gom!”, om my kinders groot te kry was ‘n 18-jaar gebedssaak. Soos vele ander het dit so bekoorlik gelyk om tog net groot te wil wees. Daar was dae wat ek my kroos vol groei en uit die huis gewens het. Ek staan verstom; hoe ouers deesdae soos slawe rondspring om die grille en giere van hulle bloedjies te verwesenlik.

 

Natuurlik lyk dit koelgat om kredietkaarte te swiep en konstabels af te skrik met motorliksense, nagmaalwyn te slurp; grootmense mog mos doen nét wat hulle wil! My meisiekind het self ook klak-klak my hoëhakskoene en sykouse getoetsloop in die gang af, my ou lipstiffie opgesnuif en haar poppe daarmee besmeer. Maar daar was duidelike grenslyne want op my beste het ek soos ‘n swanger varksog wat in ‘n pendoring getrap het aan die skree gegaan. Selfs in hierdie dag, weet my kinders ek kan enige vloermoer van hulle oordoen.

 

Ek het geen bloedkind van my in ‘n restaurant gesmeek om ‘n pienk worsie te eet nie. Hulle het gou besef, eet wat voorkom om te oorleef of dood van die honger totdat dit tyd vir aandete is. Grootmense eet die soet waatlemoen krone, en ons kinders moes die waterige skywe eet. Pa mag eerste kies watter stukkie hoender hy wil hê, en kinders mag nie hulle monde opblaas oor die benerige vlerkie waaraan daar partykeer nog haartjies vassit nie.

 

Om jou kinderjare te oorleef, moes jy as kind altyd maak soos grootmense sê. Al is jy nie vaak nie, moet jy gaan slaap as jou ma so sê, dit geld ook vir Sondagmiddag slaap. Kool moes jy eet omdat jou pa sê jy kry geen poeding met eiervla voordat jou kool nie opgeëet is nie. Ma het darem die kool op-ge-soop met witsous en weggesteek onder gesmelte rasperkaas. Nooit as te nimmer mog jy waag om in grootmens geselskap tande te tel nie, dan sê jou Ma jy moet op die daad klavierspeel vir die mense of jou splits wys.

 

En niks kan jou naarder maak as ‘n groot lepel vol Brannewyn nie. Behoed jou as jy kla van koppyn, maagseer of naargeid nie. Dan moet jy dit drink, want jou ma sê jy gaan wurms kry van speel in die sand waarin jy modderkoekies bak en sandpaaie stoot. Almal weet die werfkatte grou hulle gaatjies in die sand waarin kinders om die huis speel.

 

Die dag het gekom dat my spriete hulleself in Dublin as studente uitwoed en Namibië se rooisand agterlaat. Twee ure se vlugtyd vanaf Windhoek na RSA was effe te gewaag, toe kies hulle Dublin, ‘n hele 16-ure se vlug verder. Ons het die langpad vanuit Windhoek kom kuier by die kinders. Ons monde hang oop soos twee snoekvisse wat op die kalaharierooisand uitgespoel het.

 

Die studentekinders besef nou dis nie altyd lekker om ‘n grootmens te wees nie, inteendeel dis baie moeilik. Hulle moet self betaal vir selfone se lugtyd, die internet betalings, hoesmedisyne, fliekgeld om niks van yogabroeke en fietsslotte te noem nie.

 

My Vrystaatman en ek sit en loer en knik onderlangs vir mekaar en glimlag agter die hand oor die mond geslaan. Hulle bestel water saammet hulle etes, gaskoeldrank is boosaardig duur, pienkworsies is gif, brannewyn is bedoel vir laataand studietyd om op te warm, en hulle maak dubbeld seker die fietse is behoorlik vasgesluit. ‘n Fietsslot is immers goedkoper as om die fiets te vervang.

Dit voel iemand lees die nuwe rookwet vir my voor: my student-kinners maak ons attent op sakkerollers, vra of ons warm jasse saamdra, weier dat ons oor rooiligte die pad kruis en skud kop vir ander ouers in Dublin wat geen paplepelwet mag toepas nie.

 

Die beste tyd van jou lewe is die tyd wat jy in jou Pa se huis bly en hy vir als betaal en jou Moeder als vir jou doen uit liefde en instink. My seun luister aandagtig na sy Pa se voorstelle rakende mediese eise en die meisiekind het sopas haar eerste kredietkaart opgesnipper. Ek sluk die knop in my keel weg en wonder waar het die modderkoekietyd verbygeglip.

 

Wat makeer ons gemeenskap dat almal kinders soos puisies wil rypdruk? Ek sal dit als net so weer oordoen, met ‘n plakkie in die hand, vrywillige slaaf vir my skielik gróót kinders.

Advertisements

Manne van anderse vere

(** fotos vanaf internet afgelaai)

Groot is my verbasing toe ‘n wild vreede man die deur voor my ooppluk en beduie ek moet instap. Ek is nie verbaas oor sy gelante gebaar nie, maar dis ‘n dames poeierkamer in ‘n inkopiesentrum, en ek vermy openbare badkamers soos griep inspuitings.

In Akkra moet mens die ongeskrewe reëls van mans weer van vooraf leer.

Hierso is alle mans bo die ouderdom van elf, totaal en al sokker gek, en ondersteun bekende Europese spanne. Daar is geen verwarring as hulle in groot troppe bymekaarkom en uitbundig rondspring en juig wanneer doele aangeteken word nie. Hulle eie span hoef nie eens te speel nie – enige lewendige sokkeruitsending sal doen. Onmiddelik na afloop van die wedstryd sit hulle die drinkding neer, en skoert huiswaarts want min van hulle het veel alkohol-lus.

 

Die mees effektiewe afpersing is wanneer ‘n vrou in trane uitbars. Ek erken ruiterlik ek het al in krokodiltrane met lopende snot en ‘n bygaande pynende kerm vanuit ‘n verknorsing gekom toe ek van die pad afgetrek is. En ja vroumens goete…enige verwysing na vroumens kwale, teaters en operasies, menstruasie pyne, oorgang jare, bloeddrukpille en jy kan letterlik sien hoe die doeane beampte wegdyns en jou handsak teruggee.

Screenshot 2017-06-06 17.13.56

“Reguit woorde” is eenvoudig die beste raad wat ek enige iemand nuuts kan gee. Ons kompleks se swembadwater is louwarm 24/7, maar die mini-skare wat jou kom aanstaar moes ek gou ontmoedig. Screenshot 2017-06-06 17.25.50Die tuinier kom skielik die plante water gee, die sekeuriteitswagte kom stadig hulle rondtes stap en haak vas. Selfs die skoonmakersspan is skitterend aanwesig die oomblik as ek my handdoek oopgerol het. Dames, moenie skimp dat jy privaatheid benodig nie, moenie raad uitdeel en aanbevelings maak nie, hulle kóp dit nie. . Praat reguit, sê hulle moet weggaan en wegbly tot jy klaar geswem het.

 

“Ja” en “nee” is aanvaarbare antwoorde aan elke Jan-en-sy-maat, vir baie persoonlike vrae vra soos: “hou jy van Ghana?” Is jy getroud? Voer jy jou kat. Maar die ‘stilbly-antwoord’ is ‘n reaksie wat hierdie manne nie mee kan deel nie.

Taxi drywer: “You are looking fine today!” Antwoord: Swyg.

Pakker by Kassiere: “I want to marry your daughter!” Antwoord: Swyg

Assistant by I-shop: “I like a big-brain woman, can you teach me?” Antwoord: Swyg

 

Hierdie mense eet als en ‘banting’ is bewys die duiwel is doenig. Die eerste keer wat ‘n vreemde man my vertel het “you are so fat, and cute” het ek my inkopiewaentjie net daar gelaat en gaan tjank in die kar. Nou is ek ietwat wyser; dra ek wapperende rompe vir inkopies en hang die jeans in my kas vir weke lank. Manne hierlangs reken dis ‘n reuse kompliment om iemand te vertel hoe vet hulle is. Vet mense word gesien as gesond en welvarend, en elke tweede mens vreet hope rys en kos wat dryf in rooi palmolie asof dit hulle laaste ete op aarde sal wees.

Screenshot 2017-06-06 17.20.15

Manne hierlangs is klokslag onthuts as hulle hoor jy het een of ander ingeneursgraad of tegniese kwalifikasie en skroom nie om te vra of jy langer jare as normaal geneem het om dit te bereik.  Hulle stel hulleself voor as “Michael, engineer-Michael” of “Larry, CA-Larry” en wees gereed om bo-oor of doodgepraat word in ‘n geselskap want vroue is mooier toe-bêk op die arm, en nog stiller in die hoek.

 

Krawatknope en rooi satynsakdoeke met snyerspakke is allerdaags. Manne wat soos poue pronk in fyngewaad en duur parfuum is aan die orde van die dag.  Hulle is nie verfyn nie, maar dring aan op die aandag wat hulle toekom. Met duur donker motor, groot oordrewe polshorlosie en goue telefone sal hulle op en af deur die restaurant stap en kliphard die een of ander besigheids transaksie bespreek. Basta met etiket en privaatheid, hy sal gesien word. Ander se status word gemeet aan die dames op 12 sentimeter hakke en aandrokke aan sy tafel, en die konjak wat hy met cola meng. Getroude mense pas bymekaar, presies dieselfde lap is gebruik vir hulle uitrustings, insluitende die 4 kinders se rokke en hemde.

Screenshot 2017-06-06 17.23.30

Manne se hare en hardebaard word so te sê poenskop geskeer. Fênsie golwe en strepies word kunstig tot op ‘n paar millimeter gekap en gestyl. Ekstra wollerigheid op die kop is ‘n teken van swaar tye en die rede dat jy ‘n haarkapper nie kan bekostig nie. Dieselfde geld vir ‘n vuil motor. Jy über eerder as wat jy met ‘n vuil motor rondrits.

 

Ek reken ons kan rebelleer teen die goete wat ons so ‘anders’ vind, maar in die geheim waardeer ons die order van hierdie ongeskrewe reëls.  Maar ek verstaan hoe moeilik dit is om in ‘n ander land en vreemde kultuur nie oopbek te bly staar nie.

 

Nou ja, toe stap ek fluks in daardie openbare badkamer in, sit nuwe lipsel aan en storm onder ‘n minuut weer uit, verlig daar’s geen teken van die gelante heer nie.

Blinde liefde en trou-brille

Op skool in Pretoria het ‘n kranige rugbyspeler vanaf die Landbouskool annerkant Brits my knieë lam gehad.  Naweke en vakansie tye het hy in Pretoria by sy eie Pa kom kuier en dan kon jy die wit van my Ma se oë van vêr raakkyk.  Daardie Landbou-seun het na-skool by die polisiemag aangesluit, maar hy was geweeg en te liggevind.

Skooltyd was daar twee soorte jongmeisies; dié wat oortuig was hulle gaan trou op die Rif woon en twee kinders baar voordat hulle vyf-en-twintig is, en dié wat vêr van die ouerhuis wil gaan swot en reis tot tyd se stof hulle spore uitwis.  Op daardie stadium was ek nogals op die draad oor watter kant ek verkies.

My gryskoppie Pa het geweet sy meisiekind sal eendag op trou staan.  Lank voordat sy silwerdraad geknip is, het my Pa sy eie wysighede met my gedeel.  Noudat ek self groen koring op die land het, herroep ek weer sy slimmigheid.

  • Moenie die nar trou nie, trou die ou wat jou laat skaterlag.

Die kinkel lê daarin dat die nar sy snaaksighede  met die wêreld om hom wil deel, en dat , in tyd, al sy afgesaagde grappies jou sal verveel. Narre verdra nie dat iemand snaakser as hulle voorkom nie, sal jou giggel en lag aftrap en kritiseer.

Die skaterlag ou, sal ingestel wees om ten alle koste, jou klokkie helder lag te hoor.  Hy sal uit sy pad gaan om jou dag op te vrolik, soms ten spyte van homself ‘n aap van homself maak, alles vir die aanhoor van jou lag.  Kies die ou wat jou humorsin snap, wat jou snork-giggel se audio wil vasvang op sy telefoon en oor en oor speel en homself daarin verluister. Soek na die ou wat jou so hard laat lag dat jou sye wil bars, jy jouself wil nat piepie, en lag dat die trane loop.

  • Daar moet merke aan sy hande en kneukels wees.

Straaltjies oor fietskettings en speke wat merke aan sy hande gelaat het wys dat hy darem self iets iewers probeer regmaak het.  Dit sal handig te pas kom wanneer daar muurproppe en stofsuiersakke vervang moet word.  Skrape van skaatsplankry en biltongmessnymerke verraai ‘n buitelewe waar die lewens grense effe getoets is. Niks kan meer vreet aan die siel as ‘n bleeksiel wat net in Jan Tuisbly se karretjie wil ry nie.

Merke oor die kneukels wys daarop dat hy nie geskroom het om iewers sy man te staan nie.  Of hy nou bloedneus weggestap het of nie, is nie ter sprake nie.  Daar sal ‘n dag kom wanneer hy weer sy man moet staan, of dit is om jou eer te beskerm of wat ookal, eerder man as muis.

Growwe hande is nie vir almal nie, maar voordat jy hom trou, moet hy ten minste een groot hoop hout met ‘n byl opkap.  Hoe hy die eelte en blase aan sy hande verdra sal boekdele oor hom as mens verklap.  Is die blase so eina dat hy skielik nie eens ‘n eier kan oopbreek nie? Moet jy moet net troos en troetel en regstaan, Kattie los die slapgat!  As siekte of kwale oor sy lewenspad kom, gaan jy weer bontstaan. Of vat hy die eina soos ‘n regte man, kap aan soos elke dag sonder ‘n gekerm van beendere? As hy ‘n paar dae later eenvoudig die droeë velle sit en aftrek, of bekommerd is die growigheid krap jou sagte vel – is hy die trousoort.  Die lewe is rof, mense skuur aan mekaar van tyd tot tyd.

  • Is hy pou of padda?

Dis nie net in feëverhale dat vrouens paddas soen nie.  Paddas dink daars geen wese in hierdie wêreld wat kan kersvashou met sy prinses nie. Sy’s perfek in elke moontlike manier;  die moesie wat net-net vanuit die sonrokkie loer, die kreukel oor haar voorkop as sy bekommerd is, die sagtheid van haar dy en die knak van haar enkel, als perfek in plek, net soos dit hoort.

Poue is effe meer uitgeslape. Hul pronkvere is aanvanklik verblindend, pragmooi en jy kan jou geluk nie glo dat jy in dié man se visier beland het nie.  Poue het ‘n manier om jou te vertel hoe manlik, pragmooi, slim, wêreldwys en  ambisieus hulle is.  Hulle gee voor vir ‘n wyle jy is pragtig, maar heimlik is hy oortuig met tyd sal hy wel kan verbeter op elke aspek van jou fatsoen.  Eendag uit die bloute wys hy jou daarop dat hy swartknoppies oor jou neusbrug bespeur het, en dat ‘n gesigsbehandeling dit gou kan uitsorteer.  Tussen vriende by ‘n braaivleistafel staar hy openlik met openlike afsku na die tjoppie wat jy ingeskep het en vra sommer kliphard hoe lank jy dink jou boude in die nuwe jeans kan inpas as jy daai bord kos in het.  Poue is self nie altyd perfek nie, maar soos kraai se kind, versamel hy mooi blink goete wat die aandag van hom aflei. Mooi mouter, prag huis en blink toekoms sal als eendag alles aardse goete wees wat hy bô jou verkies.  Mettertyd sal jy net nog ‘n versamelstuk word, wat van tyd afgestof en in publiek vertoon en vertroetel word, maar tuis word jy afgeskeep en word jy heeltyd herinner dat jy jou plek moet ken.  Pasop, my kind – raak ontslae van ‘n pou en pluk sommer byvoorbaat al sy pronkvere uit.

 

Sien die liefde is mos blind, maar trou is die bril.

Ek het toe nie my polisieman getrou nie maar ‘n oulike Vrystaat-man met diep kyk en swaar sugte. Hy’s geen nar nie, en staan gereeld sy vuiste en bol wanneer hy homself inhou. Hy’s beslis my padda-prins!

Nou moet ek net hoop my dogter is ook so kieskeurig soos haar Ma…

 

 

Wys my jou kiekies…

 

Mense reken; Afrika nie vir sissies nie. “Watter deel van Afrika?”, vra ek iewers in my agterkop. Natuurlik staan ek nie kaartjie-in-die-hand gereed om Mogadishu te gaan verken nie. Hier op Kotoko Internasionaal, Akkra se lughawe, leun ek in agt-en-twintig grade se warm seebries en bekyk die blinkoog reisigers wat vannaand aanland.

 

‘n Paar wat hulle aardsbesittings vir ‘n enkele maande soos skilpad saamdra, kom lokaal skoolgee en stowwerige dorpies verken. Hulle is maklik om in die bondel te herken, hulle dra poepvang-broeke versier met pers olivantjies; bont serpe in gister se ongekamde hare. Teen môre sal hulle reeds twee honderd kilometer vêr met ‘n lendelam bussie tussen agttien ander insittendes, oortrek wees met Ghana se rooistof. Hulle flits honderde kiekies vir Instagram en bly soekend na selfoonsein en data. Wonderlike siele daai – hulle gaan eerstehands leer kos koop op die oggendmark in ‘n lokale taal. Binne tien dae dra hulle klere gemaak van Kenté-lap, rubber plakkies en plastiek kraletjies in die hare gevleg. Jare later gaan hulle nog stories vertel van die ongekende saggeaardheid van Ghana se mense. Die diepgewortelde respek teenoor gryskoppies en Afrika-dromme tussen die knieë vasknyp en ‘n ritme trommel wat jou hoendervleis in die nek laat uitslaan. Lees hier van ‘n malkop ou wat dwarsoor Wes-Afrika reis sonder skoene

 

‘n Ander kleurvolle groep met dik beursies is opvallend minder beweeglik met ‘n dik-eend waggel en kroomwandelstok. Hulle hoor jy gewoonlik voordat jy hulle sien. “Mary-Ann-Jane, is it not a glorious day! …(hyg) …Setting foot on our ancestral soil…(wit sweet sakdoek oor die blink gesig) … we are so blessed … (leun oor mekaar en neem ‘n selfie)…”. Screenshot 2017-03-05 20.42.51.pngEk gooi ‘n ge-oefende wit-oogrol, en sien die taxi drywer langs my behaaglik lippe aflek en handpalms saamvrywe soos hy naderstaan. Hierdie is tipies Swart-Amerikaners wat hier in Ghana kom snuffel na ‘n sweempie van hulle-se-mense se herkoms. In die volgende paar dae gaan hulle ‘ooh-en-aah’ en ‘OMG’ met regte trane in die oë en handpalm oor die hart geklem. Hulle is te besig om hand te skud en almal te bevriend en mense te soek met dieselfde vanne, om hulle fone te gebruik.

screenshot-2017-03-05-20-42-24

Elmina Slage Kasteel in Cape Coast – Ghana

Ghana se kuslyn is besaai met mosbegroeide murasies van toet-se-tyd se slawe handel kastele. Die mees bekendste kasteel in Elmina, Cape Coast kan verken word met ‘n fooitjie in die hand vir die gids. Niemand kan onaangeraak ‘n slawekasteel verlaat sonder om kopskuddend die gierigheid, ongeregtigheid en wreedheid van die mensdom te betwyfel nie.

 

Na ‘n paar jaar as inwoner in Wes Afrika, herken ek langsamerhand die ánder minder bekende, maar hoogs unieke seleksie alleen reisigers. Vaal verweerde vrouens aan die anderkant van veertig, kom koekeloer met kalfsoë na die andersgeit van Afrika se manne. Die deursnit jongman speel aktief sokker, leef op vars vis en tropiese vrugte, en pronk fisies soos ‘n wafferse Griekse soldaat. Kyk, ek verstaan dis nie almal se koppie tee nie, maar hier is tannies met Europese paspoorte, wat hierso, nuwe liefde kom vind.

screenshot-2017-03-05-20-54-12Op daai tannies se fone is kiekies van sokkerspelers op die strand en selfies saammet vissermanne in kuierplekke. Sien; en so gun daai lustige tannies ‘n geleentheid vir ‘n Ghanees, vyftien-jaar haar junior, om sy hele familie na Europa se blink liggies te immigreer.

 

Annerkant half eeu; weet jy presies wat jou voorkeur as reisiger is. Lank voor hulle voetspore trap in Wes Afrika, het hulle verskeie reisgidse deurgewerk. Hulle is wel belese oor die kultuur, tale en tradisies. Hierdie groep neem duisende fotos, hulle is nie in een van daardie fotos nie. Na ‘n leeftyd se agt tot vyf, is hulle bankbalans van so aard dat hulle kan kies en keur tussen gesogte hotelle, vlieg hulle eerder binnelands eerder as soos nat hoenders in ‘n taxi rond te wip. Screenshot 2017-03-05 21.00.03.pngDaar word die aller prag kiekies vasgelê van Afrika Konings en tradisionele danse met rooistof fyntjies te bespeur in die laaste sonstrale van ‘n fyn beplande dag. Wanneer hulle die markte besoek, kies hulle sorgvuldig die handgemaakte Venisië-glaskrale uit, wat jare lank as skat bewaar word en waardevol genoeg is om in testamente te benoem. Ghana se kultuur is so eie aan Afrika, dat in die keinste dorpie word jy vyfuur wakker met tromme wat vrolik en ritmies die dorpie aan die gang kry. Kinders, hoenders, bokke en ou Gryskoppies op knopkieries is almal oppad iewers heen – groet vriendelik met ‘n hand-swaai in die lug. Almal wil gesels, nooi jou om eers te kom sit en vertel stories met handgebare en eentand-kop agteroor lag. Die gemarineerde reisigers maak tyd om te kuier, proe aan kos uit swart potte, staangemaak onder grashutte.

 

Kom Sussie, wys my jou reiskiekies, dan weet ek sommer gou wat jy hierlangs in Wes Afrika kom maak.

Krismis Kersies in Rum…

 

 

So is dit mos – as jy siekerig of mislik of nostalgies voel, verlang jy na jou Ma se huis. Kerstyd in Akkra is soos sonbrandvelle aftrek, seer maar ook lekker. Alles oor Kersvees voel uit plek uit, omgedop en verkeerd.

 

So stap jy ewe vrolik die eerste Oktober in die winkelsentrum in, en daar staan ‘n man op ‘n lendelam trapleer en hang Kersfeesdekorasies op. Jy voel hoe jou hart kommapunt; ‘n ketting trek ‘n beklemming om jou binnegoeters. Dit kan mos nie wees nie, het die jaar reeds so vêr met jou weggehol, maar dan onthou jy dis nou eers vroeg Oktober.

 

In Akkra is daar baie goete wat jou laat kopskud. Als hierlangs kom wat aweregs voor, en ons wonder of die mense om ons se bont varkies nog op hok is. Miskien is hulle net kinderlik erg opgewonde oor die hele Krismis ding, of is dit dat hulle effe langer vat om op te warm oor ‘n gebeurtenis en meer tyd nodig het. In Ghana is dit ‘n GROOT ding om jou Christenskap in die publiek ten toon te stel. Van reuse plakkers op jou mouter tot dik goue kettings en swaar kruise om die nek, T-hemde met reguit boodskappe in swart dik letters en Krismis dekorasies in jou winkel, jou mouter en op jou werkstafel en in en om jou huis.

 

Die uurglas is veronderstel om nóg ‘n hele twee maande uit te loop voordat Bony-M se plastiek musiek ‘Kersfees’ in die winkelsentrums uitbasuin. In die druk verkeer is dit straatverkopers wat verlepte plastiek opblaas Krismisvaders smous. Daar’s klokkies wat klingel op Rudolf die fluweel-takbok se neus, stringe bont kersliggies en sneeuspuit in ‘n albaster-blik is als op offer. Hierdie jaar, is die dogtertjie kopbande met blinkertjie Engeltjies wat soos antennae rondswaai oor jou kop, ‘n groot verkoper.

 

Ek sit heimlik en wonder hoe hulle die Kersboodskap aan die kindertjies glo-waardig maak? Dis plak warm in hierdie tropiese land; sneeu is net ietsie wat mens hierlangs op ‘n swak tv-beeld sien. Nog nooit het ek ‘n enkele skoorsteen in ‘n huis bespeur nie – waar moet Kersvader inglip om geskenke te kom afgee? Verlede jaar het ‘n Hotelgroep ‘n Kersvader-man kompleet met witbaard en ‘n reuse sak lekkergoed gestuur om die kindertjies by die swembad te verras. Dit was pandemodium soos daai kindertjies weggehol het, in die swemwater gespring het, histeries aan die gil gegaan het. Bestuur het gou die booswig verwyder en vir die res van die dag omverskoning gevra op die publieke uitsaai stelsel, en verskrikte verlore kinders en ouers met mekaar herenig.

 

Nou as jy as expat jouself in Akkra bevind oor Kerstyd het jy drie opsies. Die gewildste en voorkeur opsie is om ten duurste huistoe te vlieg en tussen jou eie mense iewers in die Kalahari, sonder sneeu en sonder koorsteen Krismis te vier langs ‘n koolstoof met warm melktert en rum-versuipte-kersies. “en koue bier” sê my Vrystaat-man hier van die kantlyn af.

 

Opsie nommer twee is minder gewild maar ‘n gemoedelike kuier waarheen almal uitsien en honderde fotos oor bakkiesboek heen gestuur word. Almal is nie beskore om verlof te neem in die blinkertjie seisoen nie. Iemand moet ‘n wakker oog hou op die geldkas, die olieboor, die voorraad op die winkelrakke; en daai makkers staan saam en vier Krismis in styl. Al die Springbok ondersteuners kom bymekaar en vier fees. Jy word gevra om ‘n kosding by te dra, iets soos aartappelslaai, gebaktekool weggesteek onder smeltkaas, reuse bak winkelroomys of melktert vir twintig uitgehongerde Springbok ondersteuners. Webers word aangery en skaapboude word gebak. Geskenke word met ‘n speletjie om die tafel aangegee en uitgedeel. Krismisvader kom aangery op ‘n 4×4 motorfiets en deel Kersgeskenke aan die kinders uit. Daar word geswem en gekuier en fees gevier; almal gemoedelik saam.

 

Opsie nommer drie is vir die oningeligtes, wat nuut in die land kom werk het, wat te suinig is om hulle gemoedelikheid te deel, wat soos ‘n rooiby wag om iemand te steek…hulle sit by die huis en versuip hulle self soos kersies-in-rum.

 

As jy iewers in Januarie uitgespaar is, en weer arriveer in Akkra, dan kan jy jou begewe in die Kersfees gemoedelikheid tot diep in Maartmaand wanneer die blink Kerstooisels eers verwyder word. Vrinne wat jou lanklaas gesien het vertel van sonbrand en brandvelle wat afgetrek moes word.

 

As jou kollegas van Ghana jou eers weer in laat Februarie sien, groet hulle jou vrolik “Merry Krismis” and “A prosperous New Year”!

Oop-oog en spoegbek

Tradisie is iets wat soveel jonngelinge deesdae vanaf wegskroom. Hulle is net te besig om  uit te staan en koelgat voor te kom.  Miskien het al daardie vakansietye by my Ouma my anders gesnaar.   Ons het elke oggend elf-uur deur Warmbad se strate gestap en Ouma het van winkel na winkel gestap. Dan het sy geselsies aangeknoop en teegedrink by almal. As kind het tyd dan gaan stilstaan.  Kalm en gedweë het ek net myself iewers op ‘n trappie tuisgemaak en die wêreld bekyk.  Dit was die tyd waarin kinders gesien en nie gehoor was nie. Vandag – snoep ek gereeld fotos van oumense op straat wat handevashou, oefen of elegant aantrek of saamkuier.

In Akkra het die Suid-Afrikaanse Dames ‘n baie spesiale tradisie wat reeds vir ses jaar die rondte doen. Jaarliks haal die tannies van hulle fyn breekgoedjies en fynste linne tussen die motbolletjies uit en poets die silver tee-vurkies blink.  Die eerste week in Oktober is dit weer tyd vir die jaarlikse  SA Dames Hoog Tee.  Dis nie sommer só tee nie, daar word tema’s uitgedink, opgedollie, kaartjies verkoop en die klomp expat vrouens val oor hulle voete om kaartjies te bekom.

Hilda het vir 5 jaar, met skooljuffrou se presisie die spulletjie seepglad behartig, maar hulle het nou gaan aftreë en sit iewers op ‘n skadu stoep in Paarl. Mense, my senuwees is nerf-af want hierdie jaar is dit ek in die oliepot want ekke, slaat my hand aan die reëlings.  Hilda het die merk aan die kerfstok hoog gekap – ons sal moet fyntrap om kersvas te hou.

Ons 130 kaartjies is binne vier dae uitverkoop.  Die teetafels is beperk tot die grootte van die saal en beskikbare parkeerplek.  Hierdie jaar se gasvrouens het elk nege gaste aan ‘n tafel.  Haar tafel sal iets uniek-Suid-Afrikaans aan die Internationale expat-dames voorstel, en as bonus moet sy ‘n taal element iewers op ‘n manier inweef.  Ons gaste moet elk één Suid-Afrikaanse nuwe woord aanleer, hoe gering ookal.

As jy nou ‘n oggend van oop-oog en spoegbek wil beleef, dan moes jy lank reeds ‘n kaartjie bekom het.  Dink jou in, tema’s soos Sjebeen, Labôla, Kaaps Maleis, ens. gaan as Suid-Afrikaans voorgestel word.  Blikbekers, biltong, krale, mampoer, skonsie en kerrievis en ‘bunny-chows’ is alles iewers op ‘n belaaide tee-tafel.  As bonus gaan die SA-gasvrouens ‘n tradisionele “gum-boot” dans uitskoffel – hulle is almal hard aan die oefen.

My 2016-tema is “Chicken Republic” – eintlik steek ek so effe draak met SA se goeverment, maar dis omdat ek reken ons is almal hoenderkop oor ons geveerde tjommies. As Ouma en die kleintjies nie die slopemmer uitgooi en hulle voer nie, lê die hoender bruingebak Sondag op die tafel, en tand ons hulle.  Dink Nando’s, Chicken Lickein, Rainbow Chicken, KFC, The Rooster, ens.  Kyk, mens moet jou nou nie doodwerk nie.  Die eetgoete moet natuurlik ook inpas by my hoender-tema. Ek bedien klein byt-grootte kerrie vetkoekies,   mieliekoekies, bruin gebraaide hoendervlerkies en boudjies en delikate hoender handpasteitjies.

Op die oomblik reis ek en my Vrystaat-man in Viëtnam. Geduldig stap ons deur Hanoi se strate en snuffel na interessante goete.  Viëtnamese mense eet die heeldag – sekerlik sal Oom Noakes reken dis hoekom hier nie oorgewig mense te vinde is nie.  Wanneer hulle nie eet nie, drink hulle erge suiker-soet tee en koffie.  Tee-winkeltjies is ingeryg soos pêrels, maar mens sit op baksteenhoogte houtstoeltjies met knieëknoppe wat stamp aan mekaar.

Die mense se koffie-lus verbaas my.  Dink jou in “Weasel”-koffie is ‘n koffieboon wat eers deur ‘n soort wasbeertjie se dermsysteem getoer het – vir smaak, en dan word die derm-‘verwerkte’ bone gerooster en ten duurste in piepklein porselynkoppies opgeslurp.  Die tweede groot gunsteling is eier-koffie en waar die mees oorspronklikste resep is – is konstante debat onder die Viëtnamese.

Gister het ek ‘n pragtige opgestopte hoender raakgeloop toe ons ‘n sy-weef gehuggie gaan beleef het.  Ek moes daar en dan die bont ding myne maak – amper handhandig geraak met die winkelier want hierlangs is Engels onverstaanbaar. Pluk my humeurtjie op soos ‘n wafferse kapokhaantjie, druk ‘n geldnoot in haar nat handpalm en stap kordaat weg met stywe beentjies.

IMG_1569.JPG

My rooi-veer-stoffer – perfek vir my tafel se middel vesiering…

Die onderhandeling het my man effe broos gelaat, (geswaai van handgebare) nou het ons eers hier in ‘n koffiewinkeltjie lokale Hanoí-biere kom opslurp.  Hy lyk nou weer effe begeesterd so voorwaarts…

 

‘n Nama se plan…

 

Na ‘n kort vakansie in Namibië, vertel ek graag van die Namib se kleurvolle mense.  Swart-Piet is ‘n legendariese melkboer in die Aries distrik wat sy kannemelk verkoop op die hoofpad tussen Rehoboth an Windhoek.

 

***

Gertruida is ‘n spierwit ganswyfie met die mooiste blou oë en ‘n raasbek wat my wakker gil sonder dat die hoenderhaan sy beurt kry. Net na ses-uur se wintersoggend kom als in rep en roer op onse Klipwerf. ‘n Tydskakelaar druk die sproeiers oor die grasperk in gelid soos soldaatjies en die nat grondreuk laat jou na reën verlang.

 

Ouma bêre ‘n reënboekie in haar kamer. Jaar-vir-jaar word reënmeterlesings in Ouma se reënboekie met potlood neergepen; datum en millimeter. Jare lank bly Ouma geheimsinnig oor haar reënboekie. As kind het ek dit net een keer onder oë gehad, en daar was baie meer syfers en aantekeninge as net reënmeterlesings daarin. Goete soos geboortedatums, troudatums en volle doopname van vêrlange familielede staan ook daarin opgeteken.

 

Matteas is net na ligdag aan die gang. Melkkanne word uitgewas, bindrieme styfgetrek, koeie uitgemelk en skaap word uit die kraal gejaa. Hoenders word gevoer en eiers word uitgehaal en mis uitgevee. Mens hoor die melkemmer se klingel en Matteas se gefluit; die-en-daai-kant van die werf.

 

Hier is ‘n hele bondel opgewonde honne wat nie kan wag totdat die orige leksektjie warm melk vir hulle uitgegooi word nie. Dan word daar ‘n draai gestap, langs die lyndraad af, dam se kant toe. Hierdie gestappery is beslis die hoogtepunt van die honne se oggend. Die okkasie word met ‘n malkop geblaffery aangekondig en hulle trek weg met bokspringe en hol stofstrepe tot anderkant die klipmuur waar hulle my nie meer in sig het nie. Dan kom een vir een en hardloop so sirkel om my te kom haal.

 

Net anderkant die draai kom Swart-Piet met sy donkies en donkiekar my tegemoed gestap. Hy ry self nie bo-op nie want die hele donkiekar staan vol melkkanne. Swart-Piet maak sy bestaan deur varsmelk te smous onder ‘n koelteboom langs die hoofpad. Vanoggend is daar beslis iewers ‘n slang in die gras. Hy groet skaars voordat hy lostrek en met ‘n kiesvol pruimtwak verduidelik hoe die ‘government’ ‘n hardwerkende mens se lewe opvark.

 

Screenshot 2016-07-09 15.51.52Swart-Piet moet deesdae onderdeur ‘n nuwe laagwaterbrug sukkel om sy donkies en donkiekar se melkvrag met die kortste pad by die hoofpad te kry. Voorheen het die grondpad en vlei daardie area modderig en besaai met klip so-te-sê onbegaanbaar gelaat. Selfs vier-by-vier bakkies het al in daai klip en modder driffie vasgeval. Sommige dae het Swart-Piet en sy donkies so gesukkel om deur die drif te kom, dat die melk staat en suur word het op daai donkiekar, lank voordat hy by die grootpad uitkom. So maand gelede het die paaie departement ‘n nuwe laagwater-onder-brug opgerig en die grondpad bo-oor gestoot.

 

Beswaard vertel Swart-Piet dat die nuwe brug net ‘n dure beslommernis vir hom in die lewe veroorsaak het. Oor daai nuwe sement brug het die polieste hom kom arresteer en die magistraat het hom ‘n wrede boete opgelê vir die kamtige beskadiging van staatseiendom.

 

Swart-Piet vertel: “Eerste keer toe die donkies onderdeur die brug moes deurstap kielie die brug se dak so vat-vat aan die Matilda-en-Roeskol-die donkiepaar se ore. Slaat en stoot soos ek wil maar daai ore bly te lank en my donkies wil nie kop laat sak of deurstap nie. Toe maak ek ‘n Nama-plan en kap die nat sement weg met die donkiekar se wiel-spanner. Sien; kap bietjie van die brug weg om virri donkie se ore plek te maak. Terwyl ek nog so kap kom die veediefstal se polieste daar verbygery en gooi my agter-in hulle vêntjie. Reguit dorp toe met my, nog voor tien-uur staat ek voor daai dik magistraat.

Ek verduidelik en verduidelik van die brug wat te laag is want die donkies se ore kielie en dan wil hulle nie deurstap nie. Maar nee, daai kêns-magistraat-vroumens sê “ek moes die riviersand onder die brug uitgeskep het.” “Toe kap sy haar stomp houthamer en beboet my met twee-duisend Nam-dollar.”

Hoogs beswaard spoeg Swart-Piet ‘n natkol pruimtwak vlak voor hom in die stofpad.

“My Nooi, wat weet daai platkop-magistraat? …Sand onder die brug uitgrou, verbeel jou dit!  Dink hulle ek is simpel?  Selfs ‘n kind kan mos sien dissi my donkies se bene wat te lank is nie – dis hulle ore!”