Tag Archives: Afrikaans

Kat te huur…

In Lusaka woon ons net buite die Stad, uit op ‘n plaaspad.  As jy hierlangs noem jy woon op ‘n uitdraaipad vanaf ‘Leopardshill pad’, kan jy sien hoe almal se koppies kliek-kliek. Hulle wonder of jy ‘n perde fanatikus is; hulle wonder of jy padkos moet pak wanneer jy pendel tussen die dorp en huis.  Party dink as jy verder op ons pad uitry, sal jy oor die Wêreld se platrant afval.  Die Wêreld hierso is mos maar plat, maar dink daaraan, as dit werklik plat was, sou katte alles reeds oor die rant afgeklap het…

Vanoggend draai ek weer van die pad af, verby Lusaka se begrafplaas en draai af by Petroda vulstasie en stop voor die Nakatomi Hardewarewinkel.  Nog voordat ek die winkel kan binne gaan roep ek: ”wietsie – wietsie” met sulke oordrewe sis-geluide.  ‘n Vaal gemmerkat wip grasieus vanaf die rak; land in die kruiwa, glip verby ‘n rol draad en dy haarself om-en-om my bene. 

Sy’s ‘n vriendelike warm lyfie. Ek voel haar prrrrr tussen die krap en vroetel deur.  Hierdie kat sal enige iemand se hart laat smelt.  Daar is geen einde aan die aandag wat sy uitdeel nie.  Om-en-om draai en glip sy deur my hande.  Sy’s nie te maer nie, en beslis nie dik nie.  Net reg, met ‘n mooi pels wat nie hare afgee nie.

Die eienaar stap van agter die toonbank deur en laat weet gelate “Aah, Belinda is terug!” Ek groet , met die hand, en dan staan hy terug met sy hande in sy sye.  Hy kyk liefdevol na sy kat en gesels land en sand met ‘n lag in sy stem. 

Sien elke jaar verhuur Bwalya, die eienaar van die hardewarewinkel sy vaal gemmerkat Belinda, uit aan die gymnasium, net 2km verder af in die pad.  Gewoonlik vertoef Belinda so 3-weke totdat die mense van die gymnasium reken hulle muisprobleem is weer onder hande.  Hoekom vat Belinda nie die pad terug huistoe nie? Ek reken dis omdat sy ‘n meester muisvanger is, en haar verlustig in haar taak van muisvang.  In my verbeelding, sien ek haar geduldig wag voordat sy ‘n vet grys veldmuis van kant maak.  In my opinie sal sy nie net die muis vang nie, maar in klein biltong-repies skeur en smaaklik opvreet.

Belinda the cat, with Bwalya the owner of the hardwarestore
Belinda die kat, saammet Bwalya einaar van die Hardewarewinkel.

“Wat betaal mens vir die huur van ‘n kat?” wonder ek. Duh, ek gaan nie betaal vir iets wat ek self kan doen nie – vir goete soos grassny, of ‘n kamer in ons huis uitverf, maar daar is vele rykgatte wat betaal vir onbenullige goeters wat hulle self kon doen. Goete soos muise uitroei.  Mense wat self hulle eie hare sny, om geld te spaar, sal nie vir kathuur betaal nie.  Ander sal eerder ‘n boksie koop, 4x AA-batterye inprop en lok die muis met kos in die boksie in, wat automaties toeklap. Maar nou ja, by inspeksie van die toeklapboksie, dan loer twee pienk ogies vir jou, en dít maak jou ‘n muismoordenaar.   As daai boksie die muis ‘n 12 volt pynlose doodskok as bonus wou gee – whoopee ja dan koop ek ook die boksie!  As ek diep daaraan dink – sal ek ‘n kat in my skoot vertroetel, maar nie die muisvangboksie nie.

Natuurlik verstaan ek dat daar hope mense is met een of ander kathaar allergie, maar mens kan sekerlik vir twee weke antihistamine pille sluk om van die muisprobleem ontslae te raak?

Sou daai huurkat vryerig wees, sal ek nie die vry-kat wil teruggee nie.  Ek wonder of mens kan kyk na ‘n huur met die opsie om aan te neem? Muisvalle wat toeklap kom lewer ook nie die dooie muis-geskenk voor jou voete af nie.  Mens moet sekerlik op een of ander manier moet kan meet of jy waarde vir jou geld kry  – jy het immers betaal vir die huurkat?

Belinda is nie enig in haar soort nie.  Ek lees op die Internet dat mens gratis ‘n kietiekat kan huur in London: https://www.mylondon.news/lifestyle/mouse-problem-rent-a-cat-free-rid-9130942 en daar is nogals ‘n app waar mens kan kies en keur tussen “mousers”. Op hierdie stadium weet ek nie van ‘n ander huurkat in Lusaka nie, maar dis ‘n positiewe wegspring op Ghana, waar katte in die kospotte en spyskaarte beland! 

Die res van haar dae lê Belinda, soos elke ander winkelkat, lekker in die sonnetjie wat deur die venster val. Almal ken haar, sy drafstap deur die Apteek en Supermark wat in dieselfde sentrum is. Almal, van die winkeleienaars, sekeuriteitswagte en kliënte ken haar op die naam. Oppad dorp toe, stop ek gereeld en sê eers vir Belinda “hallo” onder die vaandel van kammetag ietsie soek in die hardewrewinkel. Hier en daar het ek al van my vriendinne gaan voorstel aan Belinda, en lekker geskaterlag vir hulle reaksie op die vriendelike muisvanger van formaat.

Al ons ontluikende entrepreneurs kan sommer nóú reeds aan die werk spring – skryf daai selfoon app! Bid jou aan; eersdaags hou ‘n motorfiets voor jou deur stil om jou “Huurkat” af te lewer, knus verpak in ‘n Kietiekat-reisboks – net soos kitskos wat met ‘n app bestel word…

“Huurkat” aflewering, knus verpak in ‘n Kietiekat-reisboks

Wag, ekke was nog nie reg nie!

Matewis is ‘n lui swart kat met ‘n selfdood geneigdheid wat met ‘n dik streep getrek is. Hy gaan lê vir die lekkerte in die drom van ons wasgoedmasjien, en die dag gaan kom wanneer hy nog daar binne is as die deur toeklap en ek die masjien aanskakel.

As ek nou Matewiskat was – het my aanskakel dag gekom.

Net die ander dag was ek soos onse Matewiskat – lekker snoesig in my lekker lêplek, salig en snoesig onbewus van ‘n masjien wat aangeskakel sal word… My lêplek was Swakopmund, die kusdorpie daarlangs die Namib se koue seë, lekker snoesig. Swakop met sy koffiewinkels en palmbome waar mens talm, wynglas-in-die-hand, vir sonsondergange kyk, laaaank na die son al gesak het, nog kyk en kyk. Die masjien was my man wat weer ‘n konsultasiekontrak aangebied is, ja, woerts daa gaat ons!

Aanvanklik sou hy vir 6-9 maande gou ietsie hier kom regtrek het, maar die Vrystaatman van my is mos deugsaam, en siedaar. Nou het hy vir 2-3 jaar kontrak geteken, en besef ek – eeeek, EK WAS NOGGIE REG NIE! ‘n Paar maande, daarvoor was ek reg, maar ‘n paar jaar is ‘n helemaal ander kopskuif. Mens is so effe uit jou ritme as ‘n trek so skielik oor jou kom. Aan die anderhand is ek diep dankbaar want my Vrystaatman het vernuwe vonk met die nuwe werk, yay!

Kyk hierdie is mos nou nie onse eerste trippie as expat in Afrika in nie, ek skuif nie meubels nie – die plek waar ons woon is reeds gemeublieër, en my man het ‘n driepootpot en braai-ding gaan koop wat reeds op ie stoep staan. Ek het ‘n piep klein waterdruppel grootte moutertjie aangekoop – iemand in Japan se opgeryde moutertjie – so nóú! Nou gaat ek uitbars en alles uitsnuffel en ondersoek.

Drie maande later en ek voel vanoggend vir die eerste keer effe ingeburger hier in Lusaka, Zambië. My koffie proe sommer weer lekker, ek dans oor gladde vloere op my playlist , ek glimlag vir vreemdes in Lusaka, en saans verkyk ek my aan dieselfde sterre wat skyn oor die Namib. Mens kan dié plek ook liefkry.

Dis tyd om weer myself te wees, simpel, nuuskierig, goedhartig en soos Matewiskat, effe ‘anders’.

Hel ja!

Hier op die klipvloer markplein in die middel van Helsinki; sit my Vrystaatman en ek in die oggend sonnetjie. Waar ons soos uile sit en rondkyk; is Finland so vreemd soos Lapland vir ons.

Rustig sit ons en slurp aan Salmvissop, groot stukke pienkvis in ‘n romerige sous met suurlemoen bedrup. Hemels! Ons drink lekker sterk koffie uit pikante koppies met houtlepeltjies. Almal is groen-bewus en ruim self agter hulleself op. Nêrens is ‘n rondlê papiertjie te bespeur nie. Dis hoogsomer dié kant net 6-grade, ‘n geniepsige wind wat pluk en die flou sonnetjie kry niks uitgerig nie, voel soos 2 grade!

 

Die Shengenvisastelsel in Windhoek is heeltemal mank. Die Duitse Ambasade hanteer die afsprake vir verskeie lande; en hulle wagperiode vir afsprake is gemiddeld 6 na 7-weke. ‘n Lys van dokumente is so lank soos my arm, absurd! Hulle maak geen voorsiening vir gereelde reisigers nie, en hap kortaf soos Dobermans dat almal in persoon moet aansoek doen. Verregaande, siende dat ons 4-ure weg woon in ‘n klein kusdorpie. Verder ly die Duitsers aan zero-vriendelikheid sindroom en laat die hele affêre laat Jan-alleman met ‘n frank na smaak.

 

Alternatiewelik bied die vrolike Finse Ambasade ‘n Schengenvisa, op voorwaarde dat ons as reisigers in een van die Baltiese lande sal tuisgaan. Siende dat nie ek of my Vrystaatman voorheen na Finland gereis het nie – gryp ons toe die geleentheid aan. Die ondervinding laat ons in verwondering en effe afgunstig van hoe gemaklik ‘n Europees se lewe is.

 

Ons grootste vrees was dat niemand ons sal verstaan met ons Namib Engels en swaar Suidelike aksente nie. Ha, iedere persoon het ons in duidelike Engels, kalm en vriendelik gehelp. Een van die eerste dinge wat ons onder die knie kry, is ‘hou regs’! Of jy deur ‘n ingang stap, roltrap ry, op die trein klouter, of op die sypaadjie stap, ‘hou regs’! Finne bied sommer aan om te help as hulle besef jy en Google-padkaart staan vir mekaar en staar. Finse-mense se taal is loshande die moeilikste Skandinawiese taal om aan te leer. Dit klink soos iemand wat in die kamer langsaan gesels, sonder om die letter ‘g’ te gebruik.

 

Ons ontdek die ontwerp konsep ‘wit op wit’. Sekerlik het 9-maande se wit winter sneeu heelwat te doen daarmee. In hulle vlag is die enigste ander kleur blou wat hulle fjords, mere, riviere en seë verteenwoordig. Die Finne is oor die kop geslaat met ontwerp en kuns. In elke hotel, stasie, restaurant, deurloop, brug, herberg en winkel is ‘n geraamde foto van ‘n ontwerper wat die ‘inspirasie’ vir die keuse vir kleur, styl en uitleg beskryf. Gegewe in elke Europese land is kuns en musiek in een of ander vorm op elke hoek en draai. Duidelik het die Russe se 109-jaar se inval ‘n impak op die boustyl gehad. Lelike rooi baksteen geboue lyk soos puisies tussen die minimalistiese lyne en art deco glas, marmer en porselein geboue.

 

Finland is deur die Swede, Duitsers en Russe regeer totdat hulle vuisvoos; heel diplomaties in 1917 as demokratiese land verklaar is. In 2002 word Finland deel van die Europese Unie, maar is trots om nie deel te wees van NATO nie. Ons soektog na Vikings het niks opgelewer nie. Die Finne was baie moeilik om teen oorlog te voer omdat hulle afgeleë en wyd verspreid was. Die enkele kere wat die Vikings hulle wel aangeval het, het hulle die moerasboere ‘te wreed’ en armsalig gevind!

 

Onse eerste besoek aan ‘n Skandinawiese land blaas alle voor opgestelde idees uit die water uit. Finne is bekend as ‘stil’ mense. Hulle fluister of praat gedemp op treine, trems en busse. Hel ja, Helsinki is beslis ‘n GROOT geheim wat ontdek moet word. Met die eerste oogopval is die mense pragtig, met hulle romerige gelaat en ligte lang hare. Modieuse jongmense in jogaspanbroeke en leerbaadjies is besig oppad iewers heen, menigte op fietse of skaatsplanke.  Beleefd word deure oopgehou vir ouer mense en vrouens, hulle knik ‘n vriendelike groet as mens oogkontak maak, en lyk vrolik. Dis opmerklik dat dit meestal toeriste is wat na fone se skerms staar. In restaurante gesels hulle vrolik onder mekaar, en eet wilde bosvark, rendier, takbok of salm. Ons eet waar die Finne eet. Ander toeriste sit in vegetariese straat kafees en slurp sjampanje. My Vrystaatman glimlag besadig net aan die gedagte dat hierdie Finne so onbeskaamd vrek oor vleis.

 

Helsinki se naam doen die plek ‘n onreg aan. Dink daaraan, die eerste deel is hel en die tweede deel is sink. Alles wat ek beleef is dramaties. Die naaste aan die hel gedeelte is beslis die aantrekkamers van die publieke sauna, en die sink gedeelte is die malkop Finne wat sauna en dan in die see spring om af te koel. Heel gek, hel ja, ons het net een week in hierdie paradys!

 

 

 

 

** Nie al die Fotos is deur my geneem nie – van hulle is vanaf die internet afgelaai

 

Laat gaat vir Skillie!

 

Gister was kamatag SA se Vryheidsdag. Gmmmpfff, hoe vry voel die Republiek se mense agter hoë mure, alarmstelsels, hekwagte, haak-en-steek roldraad en panieknoodknoppies?

 

Destyds is die SIMS rekenaar speletjie uitgereik, ek het ure lank, vir dae lank stede gebou. Ewentueël was ek as ‘burgermeester’ veilig, totdat my stad se mense my veiligheid as burgermeester bedreig het omdat hulle vir ure in verkeersknope vasgesit het. Daarna het een of ander Godzilla-monster vuurbolle gespuug en mettertyd het my stad tot niet verbrand. Doei tyd het ek gedink die SIMS speletjie het dit darem te vêr gevat, maar na dese was hulle scenario darem bitter na aan die werklikheid! Piepie bang politici jaag van punt A na B met blou-lig begeleiding, dood bang vir Jan-publiek. Wanneer die situasie kookpunt bereik, verbrand en plunder bondels mense net soos Godzilla die SIMS monster.

 

Og, ons het nie raad met hedendaagse se vryheidspolitiek nie. Een ding is seker, elkeen se idee van ‘vry wees’, verskil. Ken julle Yoshi se vryheid storie?

 

Meer as twee dekades gelede het mense nog ‘die regte ding gedoen’ en ‘n beseerde seeskilpad na die Twee Oseane Akwarium, in Kaapstad, geneem. Vandag sal iemand sweerlik die dingetjie opëet… So groot soos ‘n sopbord, word die seeskilpad Yoshi genaam, en spoediglik is daar goeie herstel vanweë die bootlemskade oor Yoshi se kop en die bakteriesegroeisels is van haar lyf verwyder.

 

Yoshi het in meer as twee dekades haar eie aanhangers na die akwarium gelok. Sy het onbeskaamd ander gediertetjies in die reuse tenk geboelie as dit by kos kom, en in meer as twintig jaar gegroei tot 183kg. Haar spesie is bedreig, en as volwasse seeskilpad, is die Free Willie, of laat gaat vir Skillie-ding besluit.

 

Heel gepas, op 16 Desember 2017- ou Dingaansdag, deesdae ‘Versoenigsdag’ genoem, op is Yoshi weer met die see versoen. Hierdie is nie net ‘n uitstappie nie – die besluit is nie ligterlik geneem nie – Yoshi is immers waardevol – en beroemd! Voor haar vrylating, is ‘n satelietsender op haar dop gemonteer, en elke 4-ure wanneer Yoshi kom asemskep, pieng sy haar posisie vir die volgende 3-jaar.

 

So koekeloer hierso waar sy in 20 grade kouewater, 27 seemyl vanaf Houtbaai, terugglip in die see. Te kostelik…

Is die natuur nie die mees fasineerendste konsep nie?  Instink gaan Yoshi terugneem na die strand waar sy gebore is, toe sy die eerste keer die see ingestap het was sy maar so groot soos ‘n eetlepel se kop! Sy woeker met die swemmery en swem net kort van 30km per dag.  Yoshi swem kus-langs en reeds die Republiek se Weskus verbygeswem.

Daarna het sy haar kom dikvreet aan die Namibiese kuslyn se jellievisse, en op die oomblik vreet sy net duskant die verlate eiland van Angolawaters  se Tierbaai.

Screen Shot 2018-04-28 at 09.46.25

Hierdie foto is vanaf TWO OCEANS”S Webblad

Die betrokke eiland is verlate gelaat nadat die laaste inwoner in 1974 weggetrek het.  Tierbaai is besonders ryk aan ‘n groot verskeidenheid seelewe, en baie gewild onder lokale vissermanne.

 

Tans is Yoshi so 10km vanaf die kuslyn, sy het reeds twee gevaarlike areas vermy wat met diepwater langseenette visvang.  Natuurlik is die vissersmense haar grootste gevaar. Volgens Wikipedia; sou sy in een van daardie seetreilernette gevang word, sou sy sekerlik versmoor.

 

Elke paar weke, wil ek weet wat Yoshi aanvang.  Ek verlustig my daarin dat sy vry is om te swem waarheen sy wil, en te vreet wanneer sy wil.  Natuurlikhet ek groot waardering aan die Twee Oseane Akwarium en hulle seelewemikrobioloeë, wat my die geleentheid gee of ook so neffens haar vryheid te belewe.  Hulle is immers toegewyd aan die beskermingsprogram vir vele meer seeskilpaaie. Ai Moeder, miskien het ek die verkeerde beroep gekies – ek verkyk my aan die videomateriaal van hulle versorging.

 

Siende dat ons onlangs hier kom nesskop het langs die Namibiese kuslyn, is die see en sy geheime ‘n heel nuwe ervaring. Ek is vrek nuuskierig oor die gediertjies daarin, veel meer as die Godzilla’s wat landswyd als in vlamme wil laat opgaan ter wille van ‘vryheid’.

 

 

 

 

 

 

Bont lap en baie talent

My vriendin Emsie nooi my op die ingewing saam na Swakopmund se COSDEF sentrum. Wanneer mens Swakop inry vanaf ons binneland se kant, dan kan jy dié plek nie misry nie. Een enorme bont stapel van geboue toring trots asof dit stof van die woestyn afgeskud het en gemaak staan is.

Screen Shot 2018-04-18 at 14.22.15

 

Emsie is reeds ‘n Engel hier op aarde, as sy asem uitblaas word sy net vlerke ge-issue dan is sy oppad! So gaan Emsie en reuse boks ou patrone en borduur goete afgee en ek is net daar want ek ly aan FOMO. (Fear of missing out)

IMG_4869

Vanaf Links: Tilla, Ayumi, Emsie en Naoko besig om die geskenkte goedere te bekyk.

By die kantoor, is die ene miernes van bedrywighede, Michelle //Inixas (Groot Indoena koördineerder) stel ons voor aan Ayumi en Naoko, twee regte egte fyntjies ingevoerde Japanese vrywilligers wat hier kom klasgee. Die Japanese regering belê só op ‘n ander manier in Namibië.

IMG_4863

Vanaf Links: Emsie, Ayumi en Naoko

In ‘n goeie Engels verklaar Ayumi en Naoko beide is reeds gek oor Swakopmund se woestynsand en see. Hulle vertel hulle word nog oorweldig met die weer wat sommer vier seisoene in een dag uitrol.  Die klas is stemmig en spiekeries netjies.  Toevallig sien ek die klasreëls op die muur raak.

Klasreels

Klasreëls – nou verstaan ek als, sonder reëls sou dit chaos wees.

Nou dié wat my ken weet mos in Akkra – Ghana was daar ook die een en ander naaldwerk projek wat mense van die straat af hou – en wys hoe jy inkomste kan genereer. Hierdie projek is in ‘n ander klas. Na een jaar kan jy aankap, maar na twee jaar se kursus is jy ten volle gekwalifiseer as ontwerper wat jou eie patrone kan ontwerp, knip en stik.

 

Wat wou; moet nie dink Tilla Smit gooi die studente net vir die wolve nie, daar word ook formele besigheidsvaardighede en wiskunde lesse tussendeur die ontwerp en patroonknip klasse aangebied. Tilla is ook ‘n leerkrag by dié Modeontwerpskool, sy sê sy neem ‘n student van zero tot gekwalifiseerd.  Sy lê groot klem op die kwaliteit van voltooide projekte.

 

Tilla is nie ‘n groenblaar as dit kom by gemeenskap projekte nie. As aktiewe lid van Bröt für di Welt, en jare se mense kennis agter die blad, offer sy soveel meer as net boekekennis.

 

Ons het ons verlustig in die vrolike Afrika-kleure, waarmee die studente woeker om hulle huidige projek te voltooi. Hulle ywerigheid spreek boekdele, trots wys elkeen waarmee hulle doenig is, Tilla sê dis tyd om ‘n breuk te neem maar niemand roer of staan op nie. Kap net aan … “nie jou tipiese student nie”, dink ek verbaas by myself.

Die studente kom van oor die hele Namibië; plekkies soos Khorigas, Omaruru, Omathia, Mondesa, Odangwa, Opuvu.  Elkeen met ‘n blink idee om eendag sy eie besigheid te bedryf.

Nadat ons wegstap van die modeontwerpers loer ons in by die ander klasse.  My mond hang oop soos ‘n waenhuisdeur; Visuele Kunste, Juweliersmakers en Leerkuns word ook aangebied.  Hierdie studente se handewerk word verkoop teen billike pryse, en afgestudeerde studente kan ‘n ‘Pod’ huur vir net N$200 p/m en heeltyds werk en smous.

Screen Shot 2018-04-18 at 14.38.05

Hierdie is die ‘Pods’ waarvan ‘n afgestudeerde student kan werk en smous.

 

Vir diewat reken woestynland is droog en dor – hulle is verkeerd! Jy moet net rondkyk. So in die wegstap dink ek bymyself: “Orals om my lê talent gesaai – soos klip in die woestyn.

Die Soet en Suur van Ghana

Verandering is die mees konstante ding in onse lewens. In Akkra het ons kontrak uurglas dan nou ook leeggeloop. Na ses en ‘n half jaar weg uit Namibië, staan ek en my Vrystaatman met drie koffertjies op die lughawe. Voor ek op die aerie klim huistoe, besin ek oor ‘n paar goete van Akkra wat ek sal mis, en ander wat ek geensins weer wil beleef nie.

Goete wat kan verby hou

Muskiete

Langenhoven en ek, het ons muskiete-haat in gemeen. In Ghana vreet muskiete jou letterlik lewendig op, jy spuit en smeer anti-muskiet goete, en dae later stress jy jou vrek oor Malaria. Malaria is so algemeen soos witbrood, uiters gevaarlik, self dodellik. Hierlangs lyk die muskiete asof hulle WP-streepsokkies dra; hulle vlie soos hommeltuie, stadig en lui, en laat ‘n teelepel se bloedvlek as jy hom platklap. Gee my die muggie muskiete tuis wat so dan en wan; hier en daar ‘n bloedmonstertjie vat.

Koebaai sê

Oor die algemeen kom werk die meeste uitgewekene kontrakwerkers in Akkra vir twee- tot drie-jaar. Die gevolg is dat sodra jy iemand goed leer ken, vat hulle weer die pad en ‘n mens bly vasgeval in hallo-sê en koebaai-sê. Vir ‘n paar maande beloer jy hulle op sosiale media, en dan stap die lewe aan en torring die vriendskap draadjie los. Die al ewige Koebaai-sê, dít sal ek nie mis nie.

Burokrasie

Burokrasie is oorgeërf in Ghana vanaf die Britse Koloniale, maar Ghanese het dit verfyn en is vasgespinneweb daarin. Ons staatsdiens se rompslomp lyk soos ‘n 10-stuk legkaart as jy dit wil vergelyk met Ghanese-werksvisas, Ghana id-kaarte en bestuurslisensie aansoeke.

Bakhande

Vyf-minute vanaf die lughawe klop-klop die eerste bakhandjie reeds aan jou venster. Aanvanklik sien jy die wesentjie nie raak as jy uit jou venster kyk nie, maar tjokkertjies net groter as wielgroote, lames op skaatsplanke en halwe mense in rolstoele bedel tussen die voertuie. Trosse en bondels bedelaars kom na Akkra, voel my nuwes land aan, elke naweek. Mens se hart word later klip, en dit gaan baie lank neem om van die dowwe kyke en behoeftigheid te vergeet.

Wisselvallige internet

My Vrystaatman weet as hy tuiskom en ‘n swartwolk hang oor my gemoed, dat die internet konneksie gedood het. Ons mis uit op nuus van babageboortes en laataand skakel my dogter met ‘n piepstemmetjie en vra hoekom ons nie haar studente noodkrete antwoord nie. Jy betaal peperduur vir meer as een internet verskaffer, want almal se kwaliteitdiens is ewe wisselvallig.

 

Goete wat ek sal mis

Smousgoed koop deur die venster

Menigte middae sit jy in sweet vasgeplak aan die moutersitplek, vasgevang met honderde ander in verkeer. Die voordeel is dat jy sommer so deur die moutervenster inkopies kan doen. Toiletpapier, vars gebakte brood, geroosterde grondbone, vars vrugte en groente, wasgoedseep … noem dit maar op, en iewers sal ‘n straatsmous dit aanbied.

Vriendelikheid

Die deursnit Ghaneen kom min in aanraking met uitlanders so wanneer jy skielik by ‘n verlate boswinkeltjie stilhou, is hulle oorval met skok en agterdog. Ons Engels val hulle vreemd op die oor, en mens moet jouself herhaal, arms swaai en beduie wat jy wil aankoop. Wees geduldig en werk ‘n grappie iewers in, dan word jy beloon met die grootste wittandglimlag, die items word met sorg verpak en selfs na jou mouterkar aangedra. Wanneer jy daar wegry, staan die smous lank so in die middel van die pad en waai koebaai tot jy oor die bult of in die niet verdwyn.

Skatte in die mark

Akkra se middestad is een kookpot van straatsmouse met stalletjies ingeryg soos krale, hier koop jy van ‘n garedraad tot ‘n dooie polisieman. As buiteperd kan jy maklik verdwaal, tussen-in kibbel jy oor pryse, dis bloediglik warm en almal stamp en stoot aanmekaar. Maar Boeta; as jy tydsaam en geduldig jou oë oophou kan jy letterlik skatte uitkrap! Van egte silwerteepotjies tot MAC grimeerstelle, leerstewels, kosbare Singer naaimasjiene, reuse visnette, ragfyn geborduurde tafeldoeke, en die nuutste klankstelsels. Met ‘n goeie kopie voel jy die Heelal se weegskaal het effe na jou kant getiep.

Afrika se Kleure

Kyk, Afrika is nie bang vir kleur nie. Die helder wax-kleurlap is die mooiste bont kleur en patrone – waarvan ek koop-en-koop. ‘n Ewige somer, ses-uur saans se vlermuisvlugte, sonsaktyd se helder kleure van soet pynappel en ryp mangoes maak my dol gelukkig.

 

Natuurlik is daar soveel meer goeie herinneringe wat ons sal koester, goeie vriende wat ons agterlaat, Ghana is vir ewig in my hart ingeëts. Vir eers roep Namibië soos Jakkals laataand na sy maat…

Hand na tand

Natuurlik is daar hope plekke waar mens kan uiteet in Akkra, ‘n reuse verskeidenheid van Nasionaliteite en pryse en als kom neer op hoe vêr mens wil rondrits as jou lus uithang vir aartappel-visballetjies. Met tannie Google byderhand is daar ‘n makliker opsie: vind die resep en oorreed my Vrystaatman hy is ongelooflik sexy in die kombuis. My oorle skoonmoeder het wraggies beide haar seuns handigheid in die kombuis geleer. Iets waarvoor ek haar lewenslank innig dankbaar sal wees. Haar Vrystaatseuns staan g’n treë terug vir ‘n properste kombuis uitdaging nie.

 

Ek is geen bobaas kok nie – maar ek weet hoe om myself met diegene te omring wat ken van bontstaan in die kombuis. Een kyk na my ronde vorm, weet jy sommer ek ken wel van lekker eet. Met hoërskool huishoudkunde en my Ouma se ure se geduld, kán ek gangbare etes opdis en bak wanneer familie kom kuier maar my kobuiskaskenades is beslis uitlewing van verwagting en nie ‘n hartsaak nie.

 

Terug by die aartappel-visballetjies; ek duik in die groenterak rond tussen uie wat weer begin groei het en aartappels met witooguitgroeisels. “Pas gekoop en reeds oud”, sê ek. Maar niks bring my van stryk af nie – ek snipper die skille weg en gee aan sodat als in die resep verwerk kan word. Haal wit seevis uit die vrieskas sodat die vis nuwe lewe kry en rondwip in die pan terwyl dit gaar stoom in melk en botter.

 

Rooiwynglas in die hand, en resep wat vorm aanneem, staan ons en herkou aan die gedagte van Ghanese vrouens wat aartappels en mielies plant word ook Boere genoem? In ‘n olie en goud verrykte land word 50% van hierdie Ghanese ekonomie deur substansie boere aan die gang gehou. Net 5% van al die landbou word kommersieel benut, die res is ‘n hartseer sukkel bestaan vir oorlewing en ‘n vloekskoot as hulle iets kan verkoop wat inkomste genererend is. Menigtal vrouens wat een tot twee akker bewerk, hoop om ten minste 5 sakke per akker, as oes te lewer.

 

Ek steek mos my neus in almal se sake en knoop geselsies aan met vreemdes wat oor my pad kom. Dit is so dat elke tweede persoon buite die groot stede soos Akkra, Kumasie en Tamale, is ‘n bestaansboer.

Screen Shot 2018-03-17 at 16.44.51Deur die bank is almal van hulle iewers met ‘n radiotjie laatmiddag in die sonnetjie besig om aandagtig te luister na Farm Radio, ‘n Internasionale radioprogram wat in lokale tale, jou als leer oor boerdery. Adjoa Kumoa is ‘n so lokale boerin wat na Agro Forum se lokale radioprogram luister. Adjoa vertel sy het aanvanklik ‘sommer orals geplant’, maar dat sy nou in rye plant , minder sade in die grond druk en meer mielies kan oes nadat sy bemesting begin gebruik het. Hierdie jaar het sy dubbel die oes vanuit een akker waar sy voorheen drie akker bewerk het. Sy lag en trek met growwe vinger so swiep-swiep op haar slimfoon; wys haar plaasfotos. Trots staan sy tussen skouerhoogte mielies – en hou een reuse kokoavrug omhoog. Screen Shot 2018-03-17 at 15.40.21Sy het haar foon gekoop met verlede jaar se oes, hospitaalkostes gedek en stuur twee van haar drie kinders skooltoe.

 

Op ons Akkra woonstelstoep het ek ‘n paar pampoenpitte en tamatiepitte in ‘n potplant gedruk. Binne enkele dae het ek behoorlik die reëndans uitgevoer toe ek die groen tweeblaar nekkies deur die potgrond sien druk. Trots het ek fotos geneem en gedroom van my stoep oes en hoe die pampoen en tamaties sou smaak.

Screen Shot 2018-03-17 at 17.22.32Enkele dae later het die pampoen wild en wakker blare gevorm en die rankertjies het orals aan die balkon prieël vasgeklou. Die tamatieplant se blare het in die son geskroei en die plant is na die skadukant geskuif toe die geel blommetjies bod. Ek het sekerlik honderde fotos geneem, en kon nie glo teen watter tempo die plante woeker nie.

Vaderland, wat ‘n terleurstelling toe ek na net een naweek van braai en kuier nie my stoepboerdery onder oë gehad het nie!

 

Een reuse springkaan het homself verlustig in my pampoene, sy makker genooi en die hele karnaval het verwoesting gesaai – en binne drie dae het die pampoenplant swart verkleur en begin vrek.

Screen Shot 2018-03-17 at 17.24.24

Nodeloos om te noem, vermoed ek my Pa se groen vingers is saammet hom graf toe en ek het niks van sy groenigheid geeërf nie. Daar is twee treurige albaster grootte tamaties wat reeds geel verkleur het, en ek oorweeg om die plant uit te pluk as vorm van genade dood.

 

Deesdae probeer ek eerder vars groente en vrugte vanaf straatsmouse en stalletjies aankoop, en sodanig die middelman uitsny. Ek het ‘n heilige respek vir enige boer wat ‘n oes kan lewer, en meesterlike waardering vir sexy kokke wat aartappel-visbolletjies kan optower.

 

** Fotos is vanaf Internet afgelaai