Tag Archives: Afrikaans

Laat gaat vir Skillie!

 

Gister was kamatag SA se Vryheidsdag. Gmmmpfff, hoe vry voel die Republiek se mense agter hoë mure, alarmstelsels, hekwagte, haak-en-steek roldraad en panieknoodknoppies?

 

Destyds is die SIMS rekenaar speletjie uitgereik, ek het ure lank, vir dae lank stede gebou. Ewentueël was ek as ‘burgermeester’ veilig, totdat my stad se mense my veiligheid as burgermeester bedreig het omdat hulle vir ure in verkeersknope vasgesit het. Daarna het een of ander Godzilla-monster vuurbolle gespuug en mettertyd het my stad tot niet verbrand. Doei tyd het ek gedink die SIMS speletjie het dit darem te vêr gevat, maar na dese was hulle scenario darem bitter na aan die werklikheid! Piepie bang politici jaag van punt A na B met blou-lig begeleiding, dood bang vir Jan-publiek. Wanneer die situasie kookpunt bereik, verbrand en plunder bondels mense net soos Godzilla die SIMS monster.

 

Og, ons het nie raad met hedendaagse se vryheidspolitiek nie. Een ding is seker, elkeen se idee van ‘vry wees’, verskil. Ken julle Yoshi se vryheid storie?

 

Meer as twee dekades gelede het mense nog ‘die regte ding gedoen’ en ‘n beseerde seeskilpad na die Twee Oseane Akwarium, in Kaapstad, geneem. Vandag sal iemand sweerlik die dingetjie opëet… So groot soos ‘n sopbord, word die seeskilpad Yoshi genaam, en spoediglik is daar goeie herstel vanweë die bootlemskade oor Yoshi se kop en die bakteriesegroeisels is van haar lyf verwyder.

 

Yoshi het in meer as twee dekades haar eie aanhangers na die akwarium gelok. Sy het onbeskaamd ander gediertetjies in die reuse tenk geboelie as dit by kos kom, en in meer as twintig jaar gegroei tot 183kg. Haar spesie is bedreig, en as volwasse seeskilpad, is die Free Willie, of laat gaat vir Skillie-ding besluit.

 

Heel gepas, op 16 Desember 2017- ou Dingaansdag, deesdae ‘Versoenigsdag’ genoem, op is Yoshi weer met die see versoen. Hierdie is nie net ‘n uitstappie nie – die besluit is nie ligterlik geneem nie – Yoshi is immers waardevol – en beroemd! Voor haar vrylating, is ‘n satelietsender op haar dop gemonteer, en elke 4-ure wanneer Yoshi kom asemskep, pieng sy haar posisie vir die volgende 3-jaar.

 

So koekeloer hierso waar sy in 20 grade kouewater, 27 seemyl vanaf Houtbaai, terugglip in die see. Te kostelik…

Is die natuur nie die mees fasineerendste konsep nie?  Instink gaan Yoshi terugneem na die strand waar sy gebore is, toe sy die eerste keer die see ingestap het was sy maar so groot soos ‘n eetlepel se kop! Sy woeker met die swemmery en swem net kort van 30km per dag.  Yoshi swem kus-langs en reeds die Republiek se Weskus verbygeswem.

Daarna het sy haar kom dikvreet aan die Namibiese kuslyn se jellievisse, en op die oomblik vreet sy net duskant die verlate eiland van Angolawaters  se Tierbaai.

Screen Shot 2018-04-28 at 09.46.25

Hierdie foto is vanaf TWO OCEANS”S Webblad

Die betrokke eiland is verlate gelaat nadat die laaste inwoner in 1974 weggetrek het.  Tierbaai is besonders ryk aan ‘n groot verskeidenheid seelewe, en baie gewild onder lokale vissermanne.

 

Tans is Yoshi so 10km vanaf die kuslyn, sy het reeds twee gevaarlike areas vermy wat met diepwater langseenette visvang.  Natuurlik is die vissersmense haar grootste gevaar. Volgens Wikipedia; sou sy in een van daardie seetreilernette gevang word, sou sy sekerlik versmoor.

 

Elke paar weke, wil ek weet wat Yoshi aanvang.  Ek verlustig my daarin dat sy vry is om te swem waarheen sy wil, en te vreet wanneer sy wil.  Natuurlikhet ek groot waardering aan die Twee Oseane Akwarium en hulle seelewemikrobioloeë, wat my die geleentheid gee of ook so neffens haar vryheid te belewe.  Hulle is immers toegewyd aan die beskermingsprogram vir vele meer seeskilpaaie. Ai Moeder, miskien het ek die verkeerde beroep gekies – ek verkyk my aan die videomateriaal van hulle versorging.

 

Siende dat ons onlangs hier kom nesskop het langs die Namibiese kuslyn, is die see en sy geheime ‘n heel nuwe ervaring. Ek is vrek nuuskierig oor die gediertjies daarin, veel meer as die Godzilla’s wat landswyd als in vlamme wil laat opgaan ter wille van ‘vryheid’.

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Bont lap en baie talent

My vriendin Emsie nooi my op die ingewing saam na Swakopmund se COSDEF sentrum. Wanneer mens Swakop inry vanaf ons binneland se kant, dan kan jy dié plek nie misry nie. Een enorme bont stapel van geboue toring trots asof dit stof van die woestyn afgeskud het en gemaak staan is.

Screen Shot 2018-04-18 at 14.22.15

 

Emsie is reeds ‘n Engel hier op aarde, as sy asem uitblaas word sy net vlerke ge-issue dan is sy oppad! So gaan Emsie en reuse boks ou patrone en borduur goete afgee en ek is net daar want ek ly aan FOMO. (Fear of missing out)

IMG_4869

Vanaf Links: Tilla, Ayumi, Emsie en Naoko besig om die geskenkte goedere te bekyk.

By die kantoor, is die ene miernes van bedrywighede, Michelle //Inixas (Groot Indoena koördineerder) stel ons voor aan Ayumi en Naoko, twee regte egte fyntjies ingevoerde Japanese vrywilligers wat hier kom klasgee. Die Japanese regering belê só op ‘n ander manier in Namibië.

IMG_4863

Vanaf Links: Emsie, Ayumi en Naoko

In ‘n goeie Engels verklaar Ayumi en Naoko beide is reeds gek oor Swakopmund se woestynsand en see. Hulle vertel hulle word nog oorweldig met die weer wat sommer vier seisoene in een dag uitrol.  Die klas is stemmig en spiekeries netjies.  Toevallig sien ek die klasreëls op die muur raak.

Klasreels

Klasreëls – nou verstaan ek als, sonder reëls sou dit chaos wees.

Nou dié wat my ken weet mos in Akkra – Ghana was daar ook die een en ander naaldwerk projek wat mense van die straat af hou – en wys hoe jy inkomste kan genereer. Hierdie projek is in ‘n ander klas. Na een jaar kan jy aankap, maar na twee jaar se kursus is jy ten volle gekwalifiseer as ontwerper wat jou eie patrone kan ontwerp, knip en stik.

 

Wat wou; moet nie dink Tilla Smit gooi die studente net vir die wolve nie, daar word ook formele besigheidsvaardighede en wiskunde lesse tussendeur die ontwerp en patroonknip klasse aangebied. Tilla is ook ‘n leerkrag by dié Modeontwerpskool, sy sê sy neem ‘n student van zero tot gekwalifiseerd.  Sy lê groot klem op die kwaliteit van voltooide projekte.

 

Tilla is nie ‘n groenblaar as dit kom by gemeenskap projekte nie. As aktiewe lid van Bröt für di Welt, en jare se mense kennis agter die blad, offer sy soveel meer as net boekekennis.

 

Ons het ons verlustig in die vrolike Afrika-kleure, waarmee die studente woeker om hulle huidige projek te voltooi. Hulle ywerigheid spreek boekdele, trots wys elkeen waarmee hulle doenig is, Tilla sê dis tyd om ‘n breuk te neem maar niemand roer of staan op nie. Kap net aan … “nie jou tipiese student nie”, dink ek verbaas by myself.

Die studente kom van oor die hele Namibië; plekkies soos Khorigas, Omaruru, Omathia, Mondesa, Odangwa, Opuvu.  Elkeen met ‘n blink idee om eendag sy eie besigheid te bedryf.

Nadat ons wegstap van die modeontwerpers loer ons in by die ander klasse.  My mond hang oop soos ‘n waenhuisdeur; Visuele Kunste, Juweliersmakers en Leerkuns word ook aangebied.  Hierdie studente se handewerk word verkoop teen billike pryse, en afgestudeerde studente kan ‘n ‘Pod’ huur vir net N$200 p/m en heeltyds werk en smous.

Screen Shot 2018-04-18 at 14.38.05

Hierdie is die ‘Pods’ waarvan ‘n afgestudeerde student kan werk en smous.

 

Vir diewat reken woestynland is droog en dor – hulle is verkeerd! Jy moet net rondkyk. So in die wegstap dink ek bymyself: “Orals om my lê talent gesaai – soos klip in die woestyn.

Die Soet en Suur van Ghana

Verandering is die mees konstante ding in onse lewens. In Akkra het ons kontrak uurglas dan nou ook leeggeloop. Na ses en ‘n half jaar weg uit Namibië, staan ek en my Vrystaatman met drie koffertjies op die lughawe. Voor ek op die aerie klim huistoe, besin ek oor ‘n paar goete van Akkra wat ek sal mis, en ander wat ek geensins weer wil beleef nie.

Goete wat kan verby hou

Muskiete

Langenhoven en ek, het ons muskiete-haat in gemeen. In Ghana vreet muskiete jou letterlik lewendig op, jy spuit en smeer anti-muskiet goete, en dae later stress jy jou vrek oor Malaria. Malaria is so algemeen soos witbrood, uiters gevaarlik, self dodellik. Hierlangs lyk die muskiete asof hulle WP-streepsokkies dra; hulle vlie soos hommeltuie, stadig en lui, en laat ‘n teelepel se bloedvlek as jy hom platklap. Gee my die muggie muskiete tuis wat so dan en wan; hier en daar ‘n bloedmonstertjie vat.

Koebaai sê

Oor die algemeen kom werk die meeste uitgewekene kontrakwerkers in Akkra vir twee- tot drie-jaar. Die gevolg is dat sodra jy iemand goed leer ken, vat hulle weer die pad en ‘n mens bly vasgeval in hallo-sê en koebaai-sê. Vir ‘n paar maande beloer jy hulle op sosiale media, en dan stap die lewe aan en torring die vriendskap draadjie los. Die al ewige Koebaai-sê, dít sal ek nie mis nie.

Burokrasie

Burokrasie is oorgeërf in Ghana vanaf die Britse Koloniale, maar Ghanese het dit verfyn en is vasgespinneweb daarin. Ons staatsdiens se rompslomp lyk soos ‘n 10-stuk legkaart as jy dit wil vergelyk met Ghanese-werksvisas, Ghana id-kaarte en bestuurslisensie aansoeke.

Bakhande

Vyf-minute vanaf die lughawe klop-klop die eerste bakhandjie reeds aan jou venster. Aanvanklik sien jy die wesentjie nie raak as jy uit jou venster kyk nie, maar tjokkertjies net groter as wielgroote, lames op skaatsplanke en halwe mense in rolstoele bedel tussen die voertuie. Trosse en bondels bedelaars kom na Akkra, voel my nuwes land aan, elke naweek. Mens se hart word later klip, en dit gaan baie lank neem om van die dowwe kyke en behoeftigheid te vergeet.

Wisselvallige internet

My Vrystaatman weet as hy tuiskom en ‘n swartwolk hang oor my gemoed, dat die internet konneksie gedood het. Ons mis uit op nuus van babageboortes en laataand skakel my dogter met ‘n piepstemmetjie en vra hoekom ons nie haar studente noodkrete antwoord nie. Jy betaal peperduur vir meer as een internet verskaffer, want almal se kwaliteitdiens is ewe wisselvallig.

 

Goete wat ek sal mis

Smousgoed koop deur die venster

Menigte middae sit jy in sweet vasgeplak aan die moutersitplek, vasgevang met honderde ander in verkeer. Die voordeel is dat jy sommer so deur die moutervenster inkopies kan doen. Toiletpapier, vars gebakte brood, geroosterde grondbone, vars vrugte en groente, wasgoedseep … noem dit maar op, en iewers sal ‘n straatsmous dit aanbied.

Vriendelikheid

Die deursnit Ghaneen kom min in aanraking met uitlanders so wanneer jy skielik by ‘n verlate boswinkeltjie stilhou, is hulle oorval met skok en agterdog. Ons Engels val hulle vreemd op die oor, en mens moet jouself herhaal, arms swaai en beduie wat jy wil aankoop. Wees geduldig en werk ‘n grappie iewers in, dan word jy beloon met die grootste wittandglimlag, die items word met sorg verpak en selfs na jou mouterkar aangedra. Wanneer jy daar wegry, staan die smous lank so in die middel van die pad en waai koebaai tot jy oor die bult of in die niet verdwyn.

Skatte in die mark

Akkra se middestad is een kookpot van straatsmouse met stalletjies ingeryg soos krale, hier koop jy van ‘n garedraad tot ‘n dooie polisieman. As buiteperd kan jy maklik verdwaal, tussen-in kibbel jy oor pryse, dis bloediglik warm en almal stamp en stoot aanmekaar. Maar Boeta; as jy tydsaam en geduldig jou oë oophou kan jy letterlik skatte uitkrap! Van egte silwerteepotjies tot MAC grimeerstelle, leerstewels, kosbare Singer naaimasjiene, reuse visnette, ragfyn geborduurde tafeldoeke, en die nuutste klankstelsels. Met ‘n goeie kopie voel jy die Heelal se weegskaal het effe na jou kant getiep.

Afrika se Kleure

Kyk, Afrika is nie bang vir kleur nie. Die helder wax-kleurlap is die mooiste bont kleur en patrone – waarvan ek koop-en-koop. ‘n Ewige somer, ses-uur saans se vlermuisvlugte, sonsaktyd se helder kleure van soet pynappel en ryp mangoes maak my dol gelukkig.

 

Natuurlik is daar soveel meer goeie herinneringe wat ons sal koester, goeie vriende wat ons agterlaat, Ghana is vir ewig in my hart ingeëts. Vir eers roep Namibië soos Jakkals laataand na sy maat…

Hand na tand

Natuurlik is daar hope plekke waar mens kan uiteet in Akkra, ‘n reuse verskeidenheid van Nasionaliteite en pryse en als kom neer op hoe vêr mens wil rondrits as jou lus uithang vir aartappel-visballetjies. Met tannie Google byderhand is daar ‘n makliker opsie: vind die resep en oorreed my Vrystaatman hy is ongelooflik sexy in die kombuis. My oorle skoonmoeder het wraggies beide haar seuns handigheid in die kombuis geleer. Iets waarvoor ek haar lewenslank innig dankbaar sal wees. Haar Vrystaatseuns staan g’n treë terug vir ‘n properste kombuis uitdaging nie.

 

Ek is geen bobaas kok nie – maar ek weet hoe om myself met diegene te omring wat ken van bontstaan in die kombuis. Een kyk na my ronde vorm, weet jy sommer ek ken wel van lekker eet. Met hoërskool huishoudkunde en my Ouma se ure se geduld, kán ek gangbare etes opdis en bak wanneer familie kom kuier maar my kobuiskaskenades is beslis uitlewing van verwagting en nie ‘n hartsaak nie.

 

Terug by die aartappel-visballetjies; ek duik in die groenterak rond tussen uie wat weer begin groei het en aartappels met witooguitgroeisels. “Pas gekoop en reeds oud”, sê ek. Maar niks bring my van stryk af nie – ek snipper die skille weg en gee aan sodat als in die resep verwerk kan word. Haal wit seevis uit die vrieskas sodat die vis nuwe lewe kry en rondwip in die pan terwyl dit gaar stoom in melk en botter.

 

Rooiwynglas in die hand, en resep wat vorm aanneem, staan ons en herkou aan die gedagte van Ghanese vrouens wat aartappels en mielies plant word ook Boere genoem? In ‘n olie en goud verrykte land word 50% van hierdie Ghanese ekonomie deur substansie boere aan die gang gehou. Net 5% van al die landbou word kommersieel benut, die res is ‘n hartseer sukkel bestaan vir oorlewing en ‘n vloekskoot as hulle iets kan verkoop wat inkomste genererend is. Menigtal vrouens wat een tot twee akker bewerk, hoop om ten minste 5 sakke per akker, as oes te lewer.

 

Ek steek mos my neus in almal se sake en knoop geselsies aan met vreemdes wat oor my pad kom. Dit is so dat elke tweede persoon buite die groot stede soos Akkra, Kumasie en Tamale, is ‘n bestaansboer.

Screen Shot 2018-03-17 at 16.44.51Deur die bank is almal van hulle iewers met ‘n radiotjie laatmiddag in die sonnetjie besig om aandagtig te luister na Farm Radio, ‘n Internasionale radioprogram wat in lokale tale, jou als leer oor boerdery. Adjoa Kumoa is ‘n so lokale boerin wat na Agro Forum se lokale radioprogram luister. Adjoa vertel sy het aanvanklik ‘sommer orals geplant’, maar dat sy nou in rye plant , minder sade in die grond druk en meer mielies kan oes nadat sy bemesting begin gebruik het. Hierdie jaar het sy dubbel die oes vanuit een akker waar sy voorheen drie akker bewerk het. Sy lag en trek met growwe vinger so swiep-swiep op haar slimfoon; wys haar plaasfotos. Trots staan sy tussen skouerhoogte mielies – en hou een reuse kokoavrug omhoog. Screen Shot 2018-03-17 at 15.40.21Sy het haar foon gekoop met verlede jaar se oes, hospitaalkostes gedek en stuur twee van haar drie kinders skooltoe.

 

Op ons Akkra woonstelstoep het ek ‘n paar pampoenpitte en tamatiepitte in ‘n potplant gedruk. Binne enkele dae het ek behoorlik die reëndans uitgevoer toe ek die groen tweeblaar nekkies deur die potgrond sien druk. Trots het ek fotos geneem en gedroom van my stoep oes en hoe die pampoen en tamaties sou smaak.

Screen Shot 2018-03-17 at 17.22.32Enkele dae later het die pampoen wild en wakker blare gevorm en die rankertjies het orals aan die balkon prieël vasgeklou. Die tamatieplant se blare het in die son geskroei en die plant is na die skadukant geskuif toe die geel blommetjies bod. Ek het sekerlik honderde fotos geneem, en kon nie glo teen watter tempo die plante woeker nie.

Vaderland, wat ‘n terleurstelling toe ek na net een naweek van braai en kuier nie my stoepboerdery onder oë gehad het nie!

 

Een reuse springkaan het homself verlustig in my pampoene, sy makker genooi en die hele karnaval het verwoesting gesaai – en binne drie dae het die pampoenplant swart verkleur en begin vrek.

Screen Shot 2018-03-17 at 17.24.24

Nodeloos om te noem, vermoed ek my Pa se groen vingers is saammet hom graf toe en ek het niks van sy groenigheid geeërf nie. Daar is twee treurige albaster grootte tamaties wat reeds geel verkleur het, en ek oorweeg om die plant uit te pluk as vorm van genade dood.

 

Deesdae probeer ek eerder vars groente en vrugte vanaf straatsmouse en stalletjies aankoop, en sodanig die middelman uitsny. Ek het ‘n heilige respek vir enige boer wat ‘n oes kan lewer, en meesterlike waardering vir sexy kokke wat aartappel-visbolletjies kan optower.

 

** Fotos is vanaf Internet afgelaai

Sing vir ‘n houtpop

 

Vanoggend, toe ek die wasmasjien laai, merk ek ‘n houtpop uitsteek by die skropvrou se oopbek handsak. Nuuskierigheid vat die oorhand en al my maniere vlieg by die deur uit; so loer ek skelmpies hoe lyk husse met lang ore.

 

Al wat ek raaksien is een moeg opgeleeste Bybel en die houtpop. Dis nie sommer so houtpop nie – dis ‘n handgekerfte, platkop ene met ‘n rooistring kraletjies om die middellyf. Heel oggend is ek doenig in die kombuis en betrap myself loer na die houtpop wat my dophou. Teen voormiddag kan ek myself nie meer inhou nie en vra vir Judith-die-skropvrou wat maak sy met die houtpop wat halflyf uit haar handsak hang.

 

Eers is Judith half skaam maar nadat ons elkeen met teebeker in die hand staan en slurp, kom Judith met die houtpop se storie uit.

 

Judith is anderkant van dertig en sy dink dis tyd om ‘n kind te kry. Nou het sy my volle aandag – want ek weet – sy’s nie verlief, verloof of getroud nie. Soos ek die storie vooruit loop, moet iemand haar die bytjies en blommetjies storie vertel.

 

Maar ek staan haar oopbek en aangaap; sy vertel sy is na haar stat se medisyneman wat ná ‘n ritureel vir haar die fertiliteits pop gegee het.

 

Slaat my met ‘n nat vis! Ek is te bang my baie vrae oor die ritureel skrik haar af van haar popstorie, dat ek omtrend verstik soos ek tee opslurp. My kop loop Kaapse draaie met my soos ek wonder.

 

“Nou wat maak jy met die pop? “ wil ek weet. Judith haal haar bontlap uit en wys my hoe sy die pop op haar rug knus vasdraai sodat sy dit kan abba en in privaatheid saamdra. “Seker maar hoekom die kop so plat is, om beter weg te steek”, sê ek. Nee, dis eintlik spesifiek vir mooigeit – sy wys die hoë voorkop en die rondgeit van die kop beloof ‘n slim baba. Sy beskryf die prag van amandelvorm oë, en die halfmaan wenkbroue en die fyn besnyde neus – elke moeder se droombaba. Judith hou die popkop sag in die holte van haar hand en wys dat die houtpop ook speel-speel gevoed kan word. Teen die tyd staar ek met koue beker tee in die hand en vat-vat aan die koue kombuisblad sodat ek weet ek droom nie.

 

Sy wys dat die pop aan die slaap gesus word en ook gebad word net soos ‘n regte baba. Ek trek my oë op skrefies en vra onoortuig of die houtpop dan ‘n naam het. Natuurlik! Hierdie pop is ‘n eg Ashanti fertiliteitspop, genoem “Akua ‘ba” wat beteken ‘meisie gebore op ‘n Woensdag, se kind’. Gedoriewaar, ek is onseker of sy gatvat met hierdie storie, maar sy bekyk die platkoppop met diepe deernis.

 

Hierdie is die meeste wat ek Judith ooit hoor gesels het – seker iets van hoe ek haar aangaap, besluit sy dis genoeg en woeps, droog haar storie op.

 

Na-middag hoor ek haar neurie en sing terwyl sy in die agterkamer stryk. In die gang merk ek op, die pop is vasgebind op die rug – noudat die popstorie op die lappe is, kan pop-se-kind openlik in lap rondgedra en voor gesing word.

 

Ek verwonder my aan hoe onkundig ek is oor die kultuur van Ghana se mense. Op die internet lees ek die houtpoppe is sedert toet se jare deur vrouens in die familie aan hulle dogters en agtersate aangegee. Soms word ‘n pop rondgedra tydens die swangerskap om ‘n gesonde baba te verseker. Partykeer word die houtpop weer teruggegee aan die medisyneman, of in die huis as dekorasie uitgestal wat die gesondheid van kinders beskerm. Hoe dit ookal sy, hierdie stukkie kultuur het sy oorsprong diep in Afrika, lank voordat die sendelinge die Bybel hierlangs kom versprei het. Hierdie poppe word net in Ghana gevind, maar is nie algemeen in die markte verkrygbaar nie. Toeriste koop ten duurste hierdie Ghana poppe as stukkie egte Afrika kuns.

Screen Shot 2018-02-13 at 16.34.04

foto vanaf internet

Skielik sien ek Judith in ‘n ander lig. Sy het ‘n lang plan vir haar toekoms. In Afrika, as sy na dertig kan bewys dat sy wel vrugbaar is, en kinders baar, is dit heelwat makliker om man te vang.

 

Met haar houtpop knus toegewikkel, is Judith is die ene lipstiek en rooswater oppad huistoe!

 

Miskien het iemand al vir haar die bytjie en blommetjies storie vertel?

Hoender op ‘n stok

Na ses jaar in Ghana, ontdek ek nog nuwe grille. Vergeet van kamele rondry en swem met dolfyne, nee, dis heeltemal te mak – kom ry ‘n krokodil en swaai sy stert rond! Adrenalienvrate kom hierlangs kuier om valskerm te sweef, rotswande uit te klouter en krokodille aan hul sterte rond te swaai.

Steve Irwin, die Australiese krokodilman, se reeks op Discovery, het almal effe versigtig op krokodille ingestel, maar menigte toeriste stroom hierheen vir hierdie unieke ervaring. In ‘n tradisionele vissersdorpie Paga kan jy vir omtrent vyftien Amerikaanse dollar eerstehands kennis maak met ‘n krokodil.

Screen Shot 2018-01-22 at 11.12.23

Die afdraai na Paga

Paga is ‘n piepklein Afrika stofdorpie geleë heel bo in die noorde van Ghana, naby die Burkina Faso-grens. Daar, in ‘n yslike modderige dam, swem die uitbundige kinders, was die vrouens wasgoed, en skep ander water vir kos en drinkwater. Die omtrent 110 krokodille leef in vrede met Paga se inwoners.

In 1953, nog lank voor Ghana’s Onafhanklikheid van die Britse Kolonieale regering onafhanklik geword het, is die dam uitgegrou deur ‘n wit man vir sy meisie.  Niemand weet presies hoe die krokodille daarin beland het nie. 

Afhangende met wie jy gesels, het die inwoners verskillende legendariese stories in volksmond.  Een storie is dat ‘n dorstige reisiger deur ‘n krokodil na die dam gelei is en uit dankbaarheid het die man die plek en krokodille as heilig verklaar. Die ander weergawe is dat hulle glo hierdie krokodille is die siele van hulle dorp se voorvaders, en daarom word die krokodille as heilig geag.  ‘n Ander storie is vertel van ‘n jagter wat deur ‘n leeu op die wal van die dam wasgekeer is. Hy pleit vir sy lewe en belowe die krokodil dat sy kinders na al die krokodille in die toekoms sal omsien, as die krokodil hom sou beskerm teen die leeu.

Die dam is heeltemal ingeslote met geen vars water wat invloei nie.  Sedert 1953 is die dam nog nooit weer onderhou of skoongemaak nie. Die veeboere in die omgewing jaag hulle diere daarheen om water te suip, en ongelukkig vreet dieselfde diere die riet en gras waarin die krokodille deur die dag in die koelligheid en skadu slaap en sonbak.

Eintlik is daar twee krokodil damme by Paga.  Die een is so 12 km vanaf die snelweg  vanaf Navranga en inwoners noem dit ‘Chief Pond’ en die meer bekende ene is die Zenga Krokodil dam, net 5 minute vanaf die grootpad na die Paga grens.  Ongelukkig is daar geen hotel of Airb&b waar toeriste kan oornag nie. Die pad is so te sê onbegaanbaar en die hitte is ondraaglik plak warm.

‘n Motorfietseienaar staan enkeldiep in die vlakwater en was sy motorfiets. Vra enige visser wat enkele meter van ‘n kolossale krokodil staan en ‘n vis vir sy aandete vang: Hulle is almal ‘vriende’!

Screen Shot 2018-01-22 at 12.04.32

Sommige toeriste swem in die dam met die krokodille

Die Ghanese inwoners van Paga glo hulle en die krokodille het oor die jare ‘n gemeenskaplike respek vir mekaar ontwikkel.

Screen Shot 2018-01-22 at 12.17.24

Die hoofgids en krokodilbewaarder vertel niemand mag die krokodille enige skade aandoen nie, hulle is blykbaar baie geliefd en het hoef niks te vrees van die mense in Paga nie.

Ek dink die krokodille weet watter kant hulle brood gebotter is. Hulle is lekker dik uitgevreet aan die vet hoenders wat die inwoners hulle daagliks voer. In die dam is daar lekker vis en groterige paddas, maar die krokodille verkies die hoenders. Daar is tien goed geleerde of redelike makkerige uitverkose krokodille wat vir die toeriste se vermaak op die droë damwal kom vreet.

Screen Shot 2018-01-22 at 11.13.07

Toeriste gaan sit wydsbeen op die krokodille se rugge.

Toeriste van Rusland, Denemarke, Spanje en Duitsland staan kameragereed nader. Die krokodille kom uit die water wanneer die gids op die waterrand staan en fluit. Die krokodilbewaarders knoop die pote van ‘n lewendige hoender aan ‘n langerige stok vas en met die eerste hoenderskril gee die krokodil twee ratse treë en raap die hoender met ‘n aktobatiese wip uit die lug

.Screen Shot 2018-01-22 at 11.11.33

Ek weet nie wie skree die hardste nie, die Deense meisie wat in afsku gril of die lewendige hoender wat halflyf vasgebyt is in die kake van die krokodil. Screen Shot 2018-01-22 at 12.18.10Dan nooi die gids die toeriste nader om kiekies te neem met ‘n krokodil.
Daar is heelparty van die makkerige krokodille wat rustig rondlê. Toeriste gaan sit wydsbeen op die krokodille se rugge naby sy agterpote en streel oor die ruwe vel en klop plathand op die krokodil se rug terwyl die videokammera rol en die kiekies klik.

Dan lig hulle die swaar stert op en waai dit deur die lug. Die krokodil lê doodluiters in die son en droom seker van sy volgende vet hoender op ‘n stok. Dis dan ook presies wat gebeur. Sodra die toeris die stertpunt vashou, gooi die gids ‘n hoender in die krokodil se rigting. Woerts – weg is die hoender, net ‘n paar vere en pootjies wat by daai kake uitsteek.

Ek weet die voer van lewendige hoenders klink wreed, maar die inwoners van Paga weet die hoenderdieët van die krokodille sorg dat die krokodille hulle kinders, bokke en donkies uitlos.
Die skouspel gaan aan – elke dag kom betaal en kliek die toeriste, en elke dag vreet die krokodille. Die kinders van Paga swem uitbundig in die dam en vissers en wasvroue is aan die gang, terwyl krokodille enkele meters van hulle af in die son lê en bak.

Die toeriste glimlag breed, maar die krokodille glimlag die breedste.

Oorgeërf

Mense wat my Pa geken het, reken ek lyk soos hy nie, beide my broers lyk defnitief na hom.  Donkerkrul hare het vroeg in hulle twintigs beginne grys word. Hulle het neuse waarop ‘n Jood kan verlief raak en staan soos Napoleon in hulle skoene.  Nie te lank nie maar langer as my Ma.

Ek lyk soos witmuis tussen hulle blasvelle en donkerkrulhare.  Alles aan my is spierwit as kind, wanneer die sonstrale my lyf getref het, dan het ek so goue ‘halo’ wat om my skyn.  Dis ook daar waar die ooreenkoms met my en Engele eindig. Rissiepit en hardgebak, seker maar my Pa se Napoleon-streep in my.

Ek het net enkele kiekies en streke van my Pa oor. Hy’s op 42, skielik oorlede, ek nog in my tienerjare doeityd. Vinnige mouters en nog vinniger vrouens was sy einde.  Daar het ek weer skrams die bootjie gemis, en niks van sy vinnige wilde streke geërf nie.  Wat ek wél het is sy nuuskierigheid in ander mense, en sy bloeiende hart. My vriendin Jean sê ek is te behep met mense wat goete nodig het.

 

Talente, daarvan het ek baie geërf, en handigheid om mense te kry om dinge aan te vang waaraan hulle nooit sou dink nie.  Mense sê my Pa kon ys aan ‘n Eskimo verkoop.  Miskien het ons tog meer ingemeen as wat ek dink.

Wat het jy geërf?