Tag Archives: Boeremense

Handevashou

Silverkoppies vier Kersfees met hannevashou.

Een daggie voor Kersfees, maar vandag vier die Duitsers van Windhoek hulle Kersfees. In ‘n supermarkkoffiewinkel wyl ek my tyd totdat my kind klaarmaak met sy werkery. Darem net halfdag vandag.

 

Besig soos ‘n miernes is Windhoek net ‘n klein dorpie. Dis een lewendige TV-sepie, diedselfde mense oor en oor, ander plek, dieselfde plek, ander tyd, oor en oor. Probeer jy nou incognito rondsluip in jou plakkies en muisneshare; sál jy in ou skoolonnies, skoonheidtitelhouers en jou afdelingshoof vasloop. Hierso lê Namlish in[1]Volksmond. Ek verluister my in die skaterlag van die Nama, Duits en Afrikaners om my. Dié wat in Ingels aangaan is almal toeriste. Toeriste vra vir WiFi toegangswoorde en staar vir Windhoek in die weerkaatsing van hulle telefone.

 

Lekkerder as pepperminttjoklits is mensebekyk. Meer as die vissesoorte van die see, snuffel die laaste winskopiejagters deur die winkel. Almal is hier; slapgewriggies met haarsproei in die kuifie en dubbelslagroom en neute in die hande. Manne wat eerder in ‘n tannedokter se stoel wil wees, as om te deel met die lysie-in-die-hand. Boere Omies met teruggekamde hare; bossleutels aan die beld en mammie op ‘n drafstap met ‘n versadigde trollie agterna. Kinders is hier nie veel van te sien nie, Ouma kyk seker na hulle terwyl die ouers gou die laaste karnaatjie kom opraap.

 

Deesdae werk en woon ons in Wes-Afrika, en al die vriendelike mense wat sonder druk en stoot, kalmpies hulle gang gaan, het my skoon van koers af. Ek staar oopbek hoe mense mekaar spontaan omhels. Soengroet nog vol oppie pruilmondjie, gee drukkies en ‘n vryfie oor die rug. Niemand hierso skrik vir die Ebola ding nie.

 

Ou Silverkoppies groet mekaar by die kaasrak en maak geselsies terwyl hulle kromgetrek handevashou. Daar is baie geknikkery en winkeltanne-glimlaggies. Hulle kuier en gesels by die wagry vir brood en kouevleise. Hulle swaai met die armpies en beduie met knoetsvingers en lewervlekke op die hande. Brilletjies word om die beurt op die neus en in die silverhaartjies geskuif.

 

Almal is so besadig en beleef, manne trek nog stoele uit vir die aunties en meisies. Brilletjie op die neus en warm boeretroos word so slurp-slurp opsuig. Brödchens[2] mors krummels oor die boepies en steek harstallig in die snorre vas. Party sit en koerantlees oor groot visvangste kuslangs, bekyk fotos van mouterongelukke en skudkop oor staatsamptenare se kaskenades. Ander sit ook mense en kyk en knik en groet so in die sit. Die winkelbaas loop rond en taaisels op die vloer word uitgewys en opgemop. Winkelbaas groet kliënte met die hand en knik vir die ander in soortgelyke rooihemde met naamplaatjies op die bors. Al tien kasregisters se liggies en klokkies gaan te kere soos dit hoort in ‘n propperste casino.

 

By die kouevleisglaskas groet mense vir Brümelde op haar noemnaam. Etlike jare reeds dekoreer sy self haar afdeling sorgvuldig met haar eie Kersversierings. Pragtig, sowaar iets om te bekyk, so vrolik. Daars verskeie sertifikate in vergulde gouerame met die woorde Urkunde[3]wat verklaar hoekom mense die een na die ander worsstapel wegraap. Gegeurde kase, geurige slaaie, gestopte salamies, gerookte vleise is maar net van die uitsoekkossies wat sorgvuldig in wakspapier toegedraai word. In ‘n oomblik van asemskep deel die raakvatdames agter die kouevleisglaskas ‘n grappie en trek die een die ander se rooi frilletjie voorskoot reg. Dis kopkrap en ‘n gevroetel met die kruisbande vir die Omie wat voor my in sy sokkies en sandale staan. In hoog Duits vra hy wat vandag spesiale prys het, en stap weg met ‘n ham gestop met kersies en ‘n brandseltjie chilly.

 

Die ry by die broodkas word langer, niemand elmboog ‘n ander uit die ry nie. Warm brood word in bruinkardoessakkies oor die glasvertoonkas aangee. Die reuk is hemels, daars nie ‘n enkele stoeletjie oop in die koffiehuis nie.

 

In die supermark is verskeie bont jongmense in sloffies met hanne in die sake en sonbrille in die hare. Jy hoor hulle sleepvoet redekabel oor onbenullighede soos watter soorte saaie om te koop, hoeveel ystee hulle moei inlaai en vra waars die papierborde. Duidelik het hulle geen tyd vir koffiedrink nie, daar is geen vooruitbeplanning gedoen vir Kersdag nie. Papierborde gaan beslis nie bydra tot die Kerstafelversierings nie. Hulle moet nog van A na B rits om ys en ‘n voggie te kry voor toemaaktyd.

 

Hier is jongmense met ‘n baba, hulle eerste Kersfees saam. Hulle bly goete van die rak afhaal, prysbekyk en weer terugsit. Die jongmannetjie is sekerlik handig met sy hande hy is sonverbrand en sy nuwe vroutjie bleekvaalwit. Later staan sy by die kasregister, wip ingedagte ‘n reuse bottel krismisrooikersies op die heup, terwyl haar baba so in die slaap langspoegstepe kwyl oor sy Pa se skouer.

 

“n Yl bleskop omie streel met ‘n dikvinger oor die baba se saghandjie. Daai babahandjie vou instinktief styf om die omie se jigvinger en klou. Die silverhaar-omie staan met die grootste pienktandvleisglimlag; hy vier vandag Kersfees terwyl hy handevashou.

 

 

[1] Namlish-‘n Kombinasie van Namibiese sêgoed vanuit Engels, Afrikaans, Duits , Nama en Wambo.

[2] Brödchen-Duitse brood bolletjie – krakerige buitekant en sagte broodpênsie.

[3] Urkunde-Sertifikaat van verdienste

Advertisements
Byeneste in die bome

Oumense se slegte oë…

Hier in ons huis se nok, bondel ‘n swerm bye en trek in.  Hulle is hoog op en pla niemand nie.  Ek sit vir ure en kyk na al die bedrywigheid.  Laatmiddag sien ek klomp dooie bye op die grond lê onder die nok waar hulle nog bondel.  Snaakse swartlyf bytjies, sonder daardie bekende dik geelgatte.

Duskant Warmbad, op ‘n plaashuis naby ‘n Bloekombos het ek kleintyd geleer van heuningkoeke, kleilat gooi, Lister enjins, perde en anner plaasdinge.  Mens kop mos eers jare later, almal weet nie van miskoeke en warmwaterdonkies nie, ken nie broodknie nie, en weet nie hoe om botter te karring of om heuning uit byewakskoeke te kry nie.

Ons was op Warmbad op skool en die skoolbus het ons laatmiddae kom aflaai langs die stofpad. Dan het ons die laaste vier kilometer huistoe gestap.  Tussen die busstop en plaashuis was daar net te veel dinge wat jou aandag afgelei het van huistoestap en huiswerk gaan doen.

Daar was die stroom langs die pad, vinkneste in die riete en rooiklei vir kleilatgooi. Ouboet Nico het die beste latte kon sny en my vroegtyd geleer nét waar om die klei op die lat vas te knyp, hoe vêr terug te swaai en oor die bô-skouer te gooi.  My Ma en het ons gatte geslaat oor die was-aunties wat droogklere op die rotse moes oorwas.  Miena het ‘n hele blok wasseep weggeskrop aan die witskoolhemde se kleilatstrepe en ons het later sommer so in onderbroeke en panties gespeel vir veiligheid.  Ouboet Nico het gesê oumense is jaloers oor speel want hulle het jig in die lyf, hulle mik was uit; met slegte oë kan jy nooit meer kleilat gooi nie. Daar was niks fout met Ouboet Nico se oë nie, hy het al die byeneste in die Bloekoms raakgekyk oppad huistoe.

My Pa het als geweet van bye se neste en die uithaal van hulle heuning.  Met die Bloekombos, grondbone en tamaties op die lande, was daar geen tekort aan bye nie.  Eintlik mog ek kamtig nie saam nie; allergies vir bysteke en dies meer- so heuningoes was vir ouboet Nico beskore. Kleinboet Pietie-piet was pieperig en donker-bang, en hy het gou geklik oor die bysteekding by Ma.  As ek wakkeroog was kon ek reeds voormiddag al die tekens gelees het van ‘n heuningoes van my Pa en ouboet.

Eers is Prins my Pa sy ryperd met die langryteuls gespan, en kalmpies geroskam sonder dat hy terug gesit is op stal.   Miena het bly hoes en kug totdat Wilhelm die uitgooi parrafien by die kombuis se halfdeur kom kry het.  Dan het Wilhellm die parrafien rokers opgevul, wind-af en doer onder die eerste Bloekoms waar Ma hom nie sal raakkyk nie.  Die melkemmer van na-middag is effens naby Prins geplaas en Miena het ou melkdoeke in Prins se saalsakke kom bêre.

Na aandete het my Pa vir ouboet herinner dat Prins nog nie opstal gebêre is nie.  As ouboet Nico dan wegbly gaan kyk Pa so ewe onskuldig waar bly Nico-kind dan. Skielik verskyn Wilhelm en dan bly hulle net weg. As jy fyn luister, kon jy hoor hulle ly die perde oor die werf, en klim op by die hek.  ‘n Uur of wat later staan hulle vol taaisel met rooi-rook oë, groot selfvoldaan op die stoep, melkemmer vol drupheuningkoeke toegedraai in melkdoeke.

Natuurlik is warm heuningkoeke lekkerder wanneer dit laatnag tussen rookwalms uitgehaal word. Lekkerder as dit op die asyngat-buurman se grond is, en beste as hy nooit uitvind nie.  Maar die taaisel om die emmer se rante plak aan als vas, en as jou Ma uitvind jy het die melkemmer gebruik vir iets anders as melk, Boeta, dan skaats jy op dun ys.  Laatmiddag hol ons woeps waps huistoe om die heuning uit te draai. Ons het so houtemmer ding gehad met ‘n draadgleuf waar jy die heuningkoek inpas, met so draai-arm karring jy dan sirkels en die heuning waai in die draaislag teen die emmer se kante en drup na die onderkant.  My Ma het die byewaks vir kersmaak gebruik en een jaar ‘n fênsie batik gemaak met orige byewaks.  Die heuning is gebottel en uitgedeel. Wintertyd het my Ma hoesstroop van die heuning gekook en my Pa het lepelsvol in die koffie ingeroer.

Ek weet nie waar en hoe hy sulke slimmighede bekom het nie, want in onse kleintyd was daar nie Google nie, en hy het niks van Engelse ensiklopidië gehou nie.  Hy het van baie ander goete ook als geweet soos waarheen die stroom in die Bloekombos vloei. Van watterkant die reën gaan uitsak en wanneer die swaar donker stromwolke deur die Ooswind weggewaai sou word. Toe die tamatieoes weg hael het my Pa in Pretoria gaan moueters verkoop en net naweke huistoe gekom.

Oeh die opgewondengeit en lang wag vir my Pa om huistoe te kom en stories te vertel van die groot Stad onthou ek soos gister.  Daar was sommer baie goeters wat oor naweke ingepas moes word en die heuning uithaal was maklike geldjie in die sak.  As jy heeldag karring aan daai listermasjien wat iewers windsluk, is heuning uithaal ‘n defnitiewe beloningtjie.

My ouboet Nico werk heelweek in Kroonstad en pendel elke naweek na sy bosveld huisie in Pretoria.  Hy karring heeldag aan geelgrondverskuiwings masjiene.  Ek gun hom ‘n beloningtjie.

Ek wonder of hy nog goeie oë het, ek wonder of sy kleilat mik nog ín is,  en ek wonder of ouboet Nico byeneste oppad huistoe raakkyk.

Photo for illustration only from dogster.com

Kleinmannetjie sindroom …

My Pa was loshande ‘n witwarm Omie op sy dag. As kind het ek die aller heiligste ontsag vir hom gehad. Hy het net één ernstige reël gehad: Jy vrek eerder maar lieg môg jy nooit vir my Pa nie. Hy sou my kon red vanuit die wreedste tronk as dit moes, maar boeta, jou gatvelle was veilig solank jy net nie lieg nie. Met sy eiesoortige wysheid, het hy geglo ons moes gou op ‘n vroeë ouderdom ons eie lewenslesse leer. Een van die belangrikste lewenslesse was om te weet wanneer om te vra vir hulp.

In my matriekjaar besluit my Pa ek is beslis oud genoeg om self skool toe te ry met so wipgat Volkswagen golfie.   Sonder lisensie sou hy my kom red as die polieste of spietkoppe taai raak. So is dit mos dat die cool-ene met vervoer almal oplaai vir die sokkiejol. Ons gunsteling dansplek was Tuks se bokjol sokkies. Die Kaap was Hollands, solank ons net voor Aspoestertjietyd tuis was. Een aand dans onsself nog so amper in beseringstyd in, toe gryp een slim-Piet my motorsleutels.

Die tyd staan nader aan twaalf en die slim-Piet staan en swaai sy sesvoet wynlyf sonder om die sleutel te oorhandig. Al die gesoebat en gepaai val op dowe ore. Einde ten laas gaan skakel ek my Pa van ‘n tiekieboks, en sê hy moet maar kom, want ek het nou als probeer. Wetende dat die slimme-Piet my Pa nie ken nie, waarsku ek slim-Piet so ewe dat my Pa in nét tien minute op die toneel sal wees. Slim-Piet se makkers staan bankvas agter hom en koggel ons dansmaaitjies se benoudgeit.

My Pa was nie ‘n groot man nie, inteendeel sy vyf-voet-vyf het niemand geintimideer nie, hy het ouer gelyk met ‘n bos sout-en-peper gryshare, taai bruingebrand van sonwerk op die plaas. Hy was altyd doodkalm en het rustig gepraat met so speelse glimlaggie om die mondhoeke. Nou-ja, toe my Pa uit sy mouter klim met sy pantoffels, toegeknoopte japon, pyp innie mondhoek; lê slim-Piet en sy makkers soos hulle hom uitlag.

Toe die gelag effe bedaar, gaat staan my Pa so viervoet voor slim-Piet. In sy beste “Trinity” verpersoonliking verduidelik my Pa dat hy net eenkeer mooi gaan vra vir die karsleutels. Weereens ‘n gejou en gekoggel vanuit die peanut-gallery. Ek staan piep-muis-grootte en asem-ophou agter my Pa se blad. Die volgende oomblik gebeur als so vining – dis oor voordat jy kan sê GATSLAG! Soos ‘n Mamba slaat my Pa vir slim-Piet in die krop van sy maag. Slim-Piet vou dubbel soos ‘n knipmes. My Pa gryp hom agter beide ore en breek Slim-Piet se neus met so knie-jerk-beweging.

Daar lê slim-Piet en skree soos ‘n vark wat geslag word. Sopnat in die natgras voor die manskoshuis. Sy makkers het almal ‘n paar meter terug gerittereer. Tussen bloed en snotborrels, oorhandig Pietie die sleutels met ‘n bewende hand aan my Pa. My Pa draai om, knipoog en sê doodluiters “sien jou by die huis, of bel net, dan kom ek, dag en nag” en stap rustig terug na sy mouter. Hy was my superheld en het my laat voel dat als in die lewe oorkombaar is.

Ek was ‘n brose negentienjarige snuiter toe sy liggie lank voor sy tyd gedoof is. Te veel vinnige mouters en nog vinniger vroue was sy einde. Hoe wens ek nie ek kon nog jare later van sy wysighede leer nie.

Eers jare later het ek beginner verstaan van kleinmannetjies se Napoleon sindroom. Miskien het my Pa op kindsbeen al slim-Piet-boelies uitgesorteer? Viva Napoleon! As jy jouself soos ‘n drol wil gedra, moet jy maar op die gras gaan lê.

Accra Floods

Water– Accra se grootste vriend en vyand…

Water– Accra se grootste vriend en vyand…

Hier in Akkra is ‘n algemende sêding WAWA. Dit vertaal in Engels nét so lekker soos in Afrikaans: Wes Afrika Wen Alweer. Inwoners van Akkra praat drifting oor water in diesefde trant as oor rugby. Sien hiersó moet jy water koop vanaf watertenkerverskaffers. Die lokale stadsraadmanne het die Ingelse Inginieurs in die laat sestiger jare hópeloos te vroeg weggejaag na daardie Kolonieseëring ding. In die daaropvolgende sestigjaar het hulle nog nie die waterpype (ou porselynsoort) behoorlik kon opgradeer of vervang nie. So as jy gelukkig is, draai iemand die kraantjie oop wat jou huis se toevoer ‘n lekseltjie gee. Dit gebeur so één keer per week – soms vergeet die siel wat daarvoor verantwoordelik is, sommer vir twee weke aanmekaar. Natuurlik sal jy onvoorwaardelik vrek as jy dit sou waag om die staatswater te drink – dis nét kombuis en stortwater. Nou hoé gemaak as Mammie wil gordyne was, tieners drie stelleklere aan en afskil per dag, vensters gewas moet word en vloere geskrop moet word? Tipies Suid Afrikaner – is daar ma-se-grootte-plastiek-tenks aangekoop en soos batterye langmekaar laat staan. Daai staatstoevoer-water is nie genoeg om een tenk half vol te kry nie – so nou moet mens maar kóóp. Voordat die slinkse boggers jou tenks volpomp moet mens maar eers ‘n lekseltjie daarvan proe, anders vang hulle jou onkant en stort jy ‘n week lank in soutseewater. Jy leer gou om die kleur ook te bekyk. Daai roesbruin water sal maak dat jy jou hele klerekas moet vervang na klerewasdag. Maar Boeta, gló my, klokslag-maandeliks is daardie ou staatsfooitjie op jou water rekening vir water toevoer. En glo my, hulle is nie skaam nie. Dan geld daardie ou Transvaal reël van Kraak en Betaal! WAWA.

Drinkwater is ‘n anderste balspeletjie so op sy eie. Hiers nie ‘n Fruit en Veg waar jy jou eie leë houertjies opvul nie. Jy kóóp trollies vol bokse bottelwater, en elke huis het daardie kantoorgrootte waterkan masjiene met die kouekraantjie. Jy sien die Mammies met so waterbotteltjie op ‘n drafstap aan die inkopies doen. Kinders in veiligheid stoeltjies in warm mouters sit en suig aan hulle waterbottels. Ekself reken mens sal roes van al daai water so vir veiligheid verdun ek al my watergedrinkery met ‘n spatseltjie Wiskey. Onse winkels is nie dom ouens nie, water is duurder as ‘n bottelbier, maar onse Boeremense is slimmer en koop eerder die goedkoper bottel.

Julle wonder seker hoekom ons nie reënwater opgaar nie? Dis omdat die tropiese storms onse dakke vol blare en takke hou. Ons reën kom in emmersvol met meëgaande vallende palmbome en dakplate wat afwaai. Binne minute stoot die water tot teen die kombuistrappie en na veertig minute dryf die kombuismatjie onder die yskas in. Sodra dit reën slaat ons krag af want hulle kry nie die kabels waterdig verbind nie. As jy ‘n kragopwekker het, kan jy darem nou tenkwater met ‘n drukpomp tot in ‘n stort kry. En as die brandstofprop weg of af is – vrek die storie omdat die water die brandstof verdun…WAWA.

Akkra se vier miljoen mense woon reg langs die see en is gewoond aan droogte en tropiese reënstorms. Na ‘n week se oorvloed reëns is die tweejare droogte verlig maar ons water vloed. Vandag is Akkra se koerante, vollop gru fotos van oorstromings. Dis niks soos die Laingsburg vloed nie, maar talle mense het wel verdrink. Niemand het ‘n noodtoestand verklaar nie, die groot-kokkedore vlieg met helikopters heen en weer oor die gebied. Grafte het oopgespoel. Mense sit op hulle dakke en loop heuphoogte in die water. BBP’s hou perskonferensies by die dosyne terwyl hulle wag op fondse en hulp van nuwe Ingelse Inginieurs. Natuurlik was dit nie die eerste groot vloedwaters nie – sal ook nie die laaste wees nie. WAWA