Tag Archives: kinders

Swiets vir Krismis

Tumi voel haar boude word lewendig opgevreet deur ‘n nes vol rooimiere. Twee ure se stilsit maak so met haar spykerskerp boudjies. Sy ruik haar uitpeuloog tante sweet, sien haar swaar asemhaal, en skuifel weer in die harde plêstiek kerkstoel. ‘n Sakdoek of handwaaier help effens teen die sweet, maar haar tante rol haar wit-oog-kyk vir Tumi elke keer wat sy rondskuif.

 

Slaap is nie eens die Engele beskore nie met die vet pastoor wat soos ‘n besetene aangaan, en met sy wysvinger staan en druk-steek in die lug. Pastoor se spoegspatsels tref die stoffies wat in die lang sonstrepe ronddans. Eers as die grond se sonstreep kort word, en by die opslaan orrel se pote skyn, sal Kerktyd verby wees. Die kerktannies sit in hulle beste klere met groot wit sakdoeke en grimering afvee.

 

Tumi wonder of die rooi robynring aan pastoor se pofferhand kan afkom en of dit brand nes die rubberrekkie om haar vinger? Pastoor raak heftiger en skril soos iemand wat ’n slang raakloop op pad om water te gaan skep. Die jonger assistent-pastoor wag; doof soos ‘n waspop, hy wip-staan om die volgende preekbeurt aan te vat. Iedere elke Pastoor wil preek want op Krismis haal hulle die groot kollekte emmers uit, en daar’s ‘n kollekte rondte met elke ander pastoor se prekery. Tussendeur sing die Tannie-koor het nuwe pers koorrokke, groot blomme in hulle hare en pers en blou eye shaddow.

 

In die voorafgaande dae het kinders gehelp om die kerk, hulle hutte en die kraal te versier met bont lap vlaggies. Daar is met grasbesems stof oor die harde rooigrond weggevee in die kraal, en almal het groot potte kos gekook. Haar Tante maak die beste visbredie in die hele dorp en almal weet dit. Dis hoekom daar vanaand in hulle kraal gekuier word. Tumi trek haar knieë onder haar ken in en glimlag warm as sy net aan al die kos dink.

Krismisdiens is ‘n heel ander kerkding, maar Tumi weet dit vat net baie langer en jy moet gaan sit en na die geskree luister al is dit vandag Maandag. Daar is orals Krismis-plêstiekblomme en blink versiersels in die kerk. Sy gaap en strek haar beentjies sodat haar skoolskoene se hakke net-net die grond raak, sy druk haar ken dakwaarts. Sy tel vier silversterre hang vanaf die dak, dan tel sy elf dakligte werk nie, en tel drie waaiers staan stil. Sy tel die plankhorte in die preekstoel, veertien horte; nog net dieselfde as Sondag. Wanneer ‘n boerbok in die oop sydeur kom blêr sit sy kierts regop, sien hoe die koster die bok uitjaag. Al die kinders giggel en Tumi is weer helder wakker. Met swaai beentjies onthou sy eers as al die pastore elkeen ‘n gilbeurt gekry het, en al die kore oor en oor gesing het, en die geldemmers om en om gekom het, sal die kinders se konsert aan die beurt kom.

Dis tyd vir ‘n ander pastoor, almal kan nou staan terwyl hulle sing en bene rek. Vandag sien Tumi mense in die kerk wat sy weet, werk in die groot stad Akkra. Almal kom huistoe vir Krismis, meeste in busse en paar in stowwerige karre en bly tot die eerste week in die nuwe jaar. Sy loer vir die besoekers se snaakse helder klere, en ringe oorbelle, so groot ‘n hoender kan daar deurspring. Die man hier voor haar se pak klere blink en die kleur verander, soos ‘n haan se blous-swart stert.

Tumi hoor haar maag grom, en kyk op of haar Tante ook gehoor het. Dié sit ken-op-die-bors met haar oë bot toe, bid seker? Tumi se mond water en haar maag trek vas aan haar rugstring as sy dink aan die kos wat hulle vandag nog gaan eet. Almal bring groot potte met occra, yam en banku. Vir drie dae reeds kook haar Tante haar beste visbredie, sy raak sommer duiselig as sy indink hoe lekker hulle hut gaan ruik van al die Krismiskos. Vannaand word daar nog Kerkliedere gesing tot vroegmôre, lang stories van gestorwenes wat feesvier met die voorvaders, sal oorvertel word.

Tumi sien die buurkinders bondel by die sydeur. Dis uiteindelik tyd vir die Kinderkerskonsert! Sy weet, Bobby, die buurkind, is die donkie in die Krismiskonsert. Die laaste paar dae loop hy en oefen donkie-wees en bulk soos bees wat kalf. Nana gaan op sy rug rondry want sy’s Jesus se Mammie-Maria en sy het ‘n bondel lappe toegedraai want niemand in hierdie vissers- dorpie het regte poppe nie.

Kiertsregop bekyk Tumi die skouspel, sy staar oopbek na Nana se spierwit Moeder Maria-rok, en helaas kyk sy op na Thomas, een van die wyse manne wat met ‘n bak vol swiets voor haar kom staan. Sy bekyk verwonderd na al die blink papiertjies, rooies en groenes en goues, en hy druk die emmer hier onder haar neus in.

Sy het nog nooit soveel swiets bymekaar gesien nie. Einde van die skooljaar kry elke kind net één pepperment by die skoolmeester. Tumi vat stadig en plegtig ‘n een handjie vol blink swiets. Haar hartjie kop woes vinnig en sy glimlag wyd. Skaampies vou sy sorgvuldig haar swieties toe in haar rok se se plooi. Kan ‘n mens in die kerk swieties eet?

Dis die beste Kerkdiens nog!

Grootmens-skoene

 

Die dag het gekom dat ek eendag my eie oë uitvee en daar sit ek met ‘n man en my eie twee kinders. “Goeie gom!”, om my kinders groot te kry was ‘n 18-jaar gebedssaak. Soos vele ander het dit so bekoorlik gelyk om tog net groot te wil wees. Daar was dae wat ek my kroos vol groei en uit die huis gewens het. Ek staan verstom; hoe ouers deesdae soos slawe rondspring om die grille en giere van hulle bloedjies te verwesenlik.

 

Natuurlik lyk dit koelgat om kredietkaarte te swiep en konstabels af te skrik met motorliksense, nagmaalwyn te slurp; grootmense mog mos doen nét wat hulle wil! My meisiekind het self ook klak-klak my hoëhakskoene en sykouse getoetsloop in die gang af, my ou lipstiffie opgesnuif en haar poppe daarmee besmeer. Maar daar was duidelike grenslyne want op my beste het ek soos ‘n swanger varksog wat in ‘n pendoring getrap het aan die skree gegaan. Selfs in hierdie dag, weet my kinders ek kan enige vloermoer van hulle oordoen.

 

Ek het geen bloedkind van my in ‘n restaurant gesmeek om ‘n pienk worsie te eet nie. Hulle het gou besef, eet wat voorkom om te oorleef of dood van die honger totdat dit tyd vir aandete is. Grootmense eet die soet waatlemoen krone, en ons kinders moes die waterige skywe eet. Pa mag eerste kies watter stukkie hoender hy wil hê, en kinders mag nie hulle monde opblaas oor die benerige vlerkie waaraan daar partykeer nog haartjies vassit nie.

 

Om jou kinderjare te oorleef, moes jy as kind altyd maak soos grootmense sê. Al is jy nie vaak nie, moet jy gaan slaap as jou ma so sê, dit geld ook vir Sondagmiddag slaap. Kool moes jy eet omdat jou pa sê jy kry geen poeding met eiervla voordat jou kool nie opgeëet is nie. Ma het darem die kool op-ge-soop met witsous en weggesteek onder gesmelte rasperkaas. Nooit as te nimmer mog jy waag om in grootmens geselskap tande te tel nie, dan sê jou Ma jy moet op die daad klavierspeel vir die mense of jou splits wys.

 

En niks kan jou naarder maak as ‘n groot lepel vol Brannewyn nie. Behoed jou as jy kla van koppyn, maagseer of naargeid nie. Dan moet jy dit drink, want jou ma sê jy gaan wurms kry van speel in die sand waarin jy modderkoekies bak en sandpaaie stoot. Almal weet die werfkatte grou hulle gaatjies in die sand waarin kinders om die huis speel.

 

Die dag het gekom dat my spriete hulleself in Dublin as studente uitwoed en Namibië se rooisand agterlaat. Twee ure se vlugtyd vanaf Windhoek na RSA was effe te gewaag, toe kies hulle Dublin, ‘n hele 16-ure se vlug verder. Ons het die langpad vanuit Windhoek kom kuier by die kinders. Ons monde hang oop soos twee snoekvisse wat op die kalaharierooisand uitgespoel het.

 

Die studentekinders besef nou dis nie altyd lekker om ‘n grootmens te wees nie, inteendeel dis baie moeilik. Hulle moet self betaal vir selfone se lugtyd, die internet betalings, hoesmedisyne, fliekgeld om niks van yogabroeke en fietsslotte te noem nie.

 

My Vrystaatman en ek sit en loer en knik onderlangs vir mekaar en glimlag agter die hand oor die mond geslaan. Hulle bestel water saammet hulle etes, gaskoeldrank is boosaardig duur, pienkworsies is gif, brannewyn is bedoel vir laataand studietyd om op te warm, en hulle maak dubbeld seker die fietse is behoorlik vasgesluit. ‘n Fietsslot is immers goedkoper as om die fiets te vervang.

Dit voel iemand lees die nuwe rookwet vir my voor: my student-kinners maak ons attent op sakkerollers, vra of ons warm jasse saamdra, weier dat ons oor rooiligte die pad kruis en skud kop vir ander ouers in Dublin wat geen paplepelwet mag toepas nie.

 

Die beste tyd van jou lewe is die tyd wat jy in jou Pa se huis bly en hy vir als betaal en jou Moeder als vir jou doen uit liefde en instink. My seun luister aandagtig na sy Pa se voorstelle rakende mediese eise en die meisiekind het sopas haar eerste kredietkaart opgesnipper. Ek sluk die knop in my keel weg en wonder waar het die modderkoekietyd verbygeglip.

 

Wat makeer ons gemeenskap dat almal kinders soos puisies wil rypdruk? Ek sal dit als net so weer oordoen, met ‘n plakkie in die hand, vrywillige slaaf vir my skielik gróót kinders.

Om mee te krap

‘n Mieliestronk om mee te krap

Ag nee, die kamatigge slimmes het nou die pot misgesit!  Ek lees dat die wet in RSA goedgekeur is dat kinders tussen twaalf en vyftien wettiglik met mekaar kan seks hê.  Voorheen was dit verkragting van ‘n minderjarige.  Die ouderdoms verskil moet net nie meer as driejaar wees nie…wie dink hierdie stront uit? Kan ‘n stomme kind van twaalf sonder dwang of invloed toestemming gee vir so iets?

Wat de flok?! Is al hulle bont varkies skielik nie meer op hok nie? Kinders wat kinders maak, is skielik heeltemal wettig.

Wat is volgende? Kinderbruide van twaalf, of wettige stemreg op twaalf? Hel, hoekom moet hulle enigsins nog skoolgaan? As Ouma nog met ons was het sy ‘n stuiwer in die ambeurs gegooi. Sy sou sê: “As daai ding jeuk, gee aan ‘n droeë mieliestronk dat hulle kan krap.”

Is dit net ‘n ding van ‘more voters’ in future? Wie gaan daai bloedjies onderhou, skool en huisves, Jan Taks? Droeë mieliestronke klink baie goedkoper.

Die ding pla my woes.  Sedertdien ek die nuus gehoor het bly ‘n paar dinge in my kop draai…

Het die wetmakers kinders van hulle eie? Miskien is hulle almal steriel of self doenig vanaf die ouderdom van twaalf.  Is dit dan maar reg met hulle as ‘n gladdebek vyftienjarige (ou standerd 9-laaitie) hulle (ou standerd-4) dogtertjie wettiglik ‘wip’ tussen die lakens?  Is reg, noem my maar oudtyds, maar ek kry nie aan hierdie ding gesluk nie.  Wat kan hulle ouers doen? Dis nou na die koeël deur die kerk is, en die daad gedoen is…sweet bogger-all niks nie!  Hoe gaan hulle ‘n kind ‘hok’ wat reeds doenig is met ‘grootmens-dinge’.  Daai trein het lankal die stasie verlaat… Gatvelle aftrek is mos nou ook teen die wet!  Al wat oorbly is mediese rekening betaal vir vrot siekte en bevallings.

Hoekom nou ‘n puisie rypdruk?

Vroeg ryp, vroeg vrot. Als is te laat, die morele vesels van ons gemeenskap is aan die lostorring.  Verander die naam van RSA na Sodom en Gemora.  Hoekom nog so dan en wan enigsins die wetboek gebruik?

My jongste is net agtien so ek self het nog groen koring op die land.  Onse familie kan nog nie verkondig dat ons ‘n tiener swangerskap vrygespring het nie… daar is nog baie tyd vir aanjaag.  Ook net Ma, dis nou ekke. Daar word gepraat, gepreek, gedreig en gesmeek. Arme kinders ken al my rympies al uit die kop, en maak my sinne vir my klaar as ek eers beginne aangaan oor die bye en blomme ding. Maar jinne, mens kan mos nou nie kop in die sand gaan wegkruip of net arms in die lug gooi nie!

So as die vyftienjarige laaitie nou oudergewoonte popspeel met ‘n twaaljarige ‘te groot vir haar skoene’ Delillah en hy verjaar en is oornag sestien, is als skielik onwettig.  Nou moet hulle wetlik ‘n hele jaar wag tot sy opvang en veertien word om verder te speel. Ha! Verduidelik daardie ene ‘wettiglik’ vir die kinders wat reeds jeuk.

Die meeste lande aanvaar dat tieners na agtien eers volwasse is, maar medici reken dat die meeste breine eers ten volle volwassenheid bereik op die ouderdom van vyf-en-twintig. Under most laws, young people are recognized as adults at age 18. But emerging science about brain development suggests that most people don’t reach full maturity until the age 25. Guest host Tony Cox discusses the research and its implications with Sandra Aamodt, neuroscientist and co-author of the book Welcome to Your Child’s Brain.  Nou waar is al RSA se geleerdes as dit kom by wette maak? Of ‘operate’ hierdie ouens almal in hulle eie lugborrels?

Slim het nou sy eie baas gevang, want in hierdie proses het hulle soveel meer ontneem van kinders se regte.  Hoe gaan daai stomme kind ‘bewys’ dit was nie verkragting nie?  Hoe gaan pedofiele en kinderporo vojeurs nie paartjie met hierdie nuus nie?

Langenhoven was self ‘n RSA parlementslid wat eendag verklaar het helfte van die parlement is ape.  Toe hulle aandring op ‘n wysiging van sy ape stelling verklaar hy: Die ander helfte van die RSA parlement is nie ape nie.  Ek reken as hierdie wet reeds deur die parlement is, is hulle almal ape.

Lees hier oor hierdie nuwe wet… http://www.news24.com/Multimedia/South-Africa/ConCourt-hears-child-sex-law-case-20130531

Lees hier oor Onderwysers wat reken dis ‘n goeie ding http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Child-sex-rule-welcome-teachers-20131004

Pa en sy kinners

Wees stil en weet ek is met jou

Voor hy dood is het ek een ding geweet, sy kinders as sy alles.

Sy grootste trofee, sy hart se trots. Sy rots.

Sy eerste gedagte met sonopkoms en sy laaste gedagte op sy kussing.

Beide my broers is gesny op dieselfde skoenlees.

Lyk op ‘n druppel net soos hy.

Die oudste het dieselfde hare, spierwit en geil gegolf.

Hardegat, harstallig. Prakties.

Vroumense se broekrek skiet as hy hulle aandag gee.

Die jongste het sy besigheids vernuf.

Hy trek mense na hom – charismaties soos kers en mot.

Ek; ek het sy entreupeneurskap.

Sy sportlus. Sy stilligheid. Sy kunsstreep.

Hy het al drie kinners, stil – elke dag, iewers weet ek is hy met ons..

Motte fladder na die lig

As die kasdeure oophang

My se gatvelle het gebrand as ek na donker nog op straat gespeel het. Doei tyd was kinnertjies veilig om te speel totdat die straatligte aangekom het. Dis nou lank voor Zuma ons straatligte afgeskakel het. Praat van ligte aan- en afskakel – annerkand die seewater brand blink liggies soos glinsterende diamante. Is mense maar net soos motte? Fladder ons ook blindelings na blink liggies? Is dit in ons gene om te kies wie fladder weg en wie hang tuis aan Ma se rokspante en vreet motgate in al wat ‘n lap is?

Ons lewenspaadjies is reeds in Moederskoot vir ons uitgelê. In die kraamsaal was my Moeder, grootoog, en aan die kloek. My Moeder het my aangeraai om my kinders na aan die hart te koester terwyl ek hulle nog onder my eie dak grootkry, want as hulle eers hulle vlerke sprei is dit te laat. Wyse ou siel wat sy saamdra want toe sy dit kwytraak; woon ons toenterjare reeds op verskillende kontinente vanaf mekaar. Soos sand aandra; het tyd deur my vingers geglip.

Die klein kind se hik en omdop wat ek maande lank onder my hartklop saamgedra het soos ‘n groot geheim het al skreeuend sy verskyning gemaak. Daarna moes ek my kind deel met my man, oumas en oupas, skooljuffrouens, maats, listige Delillah-meisietjies en tegnologie. Niks maak my só bevonkfaai wanneer ek oor wasgoed oppie vloer gil dat die kleintongetjie in die keel tril en hy kalmpies sy vingers oor die selfoon se platpêns streel om sy sms klaar te maak. Waar is die tyd heen, gehasie?

Vanaand brand die rys aan want my slimfoon brrr-brrr en my kind se gesig is oor die hele skerm. Die ene baard en houtrasper stem, hallo Ma! Hy sit in Windhoek, en ek in Akkra – ons praat oor hý wat telekommunikasie installasies op staaltorings doen en aardige kliente en karakters waarmee hy daagliks deel. My hart blom, so in die gesels is hy aan die bredie-kook, voer hy sy kat en kom druk die hond ‘n nat neussoen op die foonskerm. Agter hom sien ek ‘n bondel wasgoed netjies gestryk en opgevou, daar is vrede in my hart. Laataand speel ek ons gesels oor en oor in my kop soos ‘n ou grammafoonplaat. Voordat Klaasvakie kom sandstrooi stuur ek my laaste skiedgebed – Laat U heil geskied, daar is soveel waarvoor ek dankbaar is, vannaand is daar vrede in Afrika.

Vanoggend bliep my epos vir ‘n nuwe boodskap – sy het ‘n nuwe video opgelaai en ek moet kyk. Hare wat waai in die wind en ‘n klokhelderlaggie; ek staar oopbek vir my Fielies-meisiekind. Sy’s malkop van blydskap; nog net vyf maande op haar betrokke kursus – sy’s aanvaar en in September gaan sy in Dublin verder swot. Asem, waars my asem? Hoe skerp is die liggies daai kant van die seewater? Sal my mot-kind haar pad terugvind na Namibië?

Die wêreld loop snaakse draaie en kinkels met ons. Annerdag was ek ‘n kaalvoet plaaskind, kleilat innie hand. Nou-die-dag staan ek as bruid voor die kansel, blink troupand aan die hand. So onthou ek die stamp en stoot van Afrika-immigrasie rye, staan ek paspoort innie hand en kindwip op die heup. Ons giggel nou eers oor ek wat vasstaan – paplepel in die hand oor kasdeure wat aldag oophang. Die beklemming vat-vat aan my hart – so skeur my hand die kinners se finale skool resultate oop.

Was dit so moeilik vir my Ma? Was sy dan so braaf om haar kinners weg te laat fladder? Sy het dit dan so maklik laat lyk. Vandag gooi ek al die kasdeure oop, hulle kan heeldag so oopstaan.

Family tree

Sterftekennis en doeityd se doodsfeite…

‘n Wildvreemde skrywer pas my (met epos) die annerdag, in sy familieboom in, ek, met al my manne-familename. Daardie legkaartstukkie het my aan die boombou gekry. Natuurlik nie sommer ‘n plakboek ding nie, maar ‘n rêrige ernstige familiestamboom. Vannerselwe is dit onnodig om die wiel te herontwerp, so snuffel ek net op internet. Daar vind ek die mees fantastiese stroombelyne stamboom en herkoms programme en vul net gaaitjies in soos blokkieraaisels.

Internet is eerlikwaar die grootste uitvindsel van die eeu! In ‘n ommesientjie is daar meer as vierhonderd mense wat iewers inpas. Agter-klein-groot en diepste kleinneef en Oer-Oumas hang soos wafferse krismisversiersels aan die boom. Daar is ‘n ernstige swart lintstreep in die hoek wat aandui of ‘n persoon al blommietjies stoot. Min van onse ouers het epos, en van whatsapp weet hulle niks nie. Met baie gesoebat en langsamer, waar dit moontlik is, las ek fotos, trousertifikate, begrafnisbriewe en grafsteenfotos. Hierdie stamboomding sneeubal en voor ek my oë uitvee stofsuig dit al my leestyd op.

Sommige van die ouer garde van onse familie is heel opgewonde oor die nuwe familieprojek, en daar word ywerig bydraes en argiefmateriaal geoffer. Lanklaas se neefs word geskakel en fotos ward aangestuur. Nou moet ek bieg; dis soos langpad stap oor ‘n hardgebakte pad vol driedoringtjies. Almal is nie ewe ywerig om familiedinge tot op die been oop te vlek nie. Sommiges is uit die staanspoor vyandig en geheimsinnig en snoep met inligting. Feite bly feite; dit blyk dat doei tyd se jonges net so jeukerig was soos vandag se rooihakkie generasie. Daar is geboortes van sewe pond “wittebrood-babas” op ses en ‘n halwe maand, aangenome kinders en half broers en susters, ongehude moeders en troues onder die familie se familie.

Na die Engelse en Boere se bitter oorlog, het neefs en niggies soos nuwejaars klappers ondermekaar ingetrou. Die NG en Herformde Kerke se ou dokumente is volksbesit vir ‘n paar sente. Op die trousertifikate sien ek die eerste bruidspare is oorspronklik almal van dieselfde streek van so veertig kilometer radius. Jonge meisies van vyftienjaar is afgetrou met hardebaardmanne van agt-en-twintig, en elf of sestien kindergeboortes was aan die orde van die na-oorlog generasie. Susters van een familie het in ‘n streep met broers van ‘n ander familie getrou, en die driedubbel naamgee, lê berge vêr van die gegewe byname. Die daaropvolgende generasie se geboortes val merkwaardiglik tussen agt en elf kinders en die huweliksmaats se radius van oorkoms dy – heelwat wyer uit na tagtig kilometer. Ons Oupa en Ouma-generasie se geboorte getalle val drasties na vier tot ses geboortes. Vandag se generasie kindergeboortes eb en dy tussen twee en drie kinders, en huwelksmaats vind mekaar reeds in ander provinsies en kontinente.

Telkemale vind ek myself terugdink aan die onstandighede van toet se tyd. Daar was etlike stilgeboortes gevolg deur aannemings. Iets wat ek, deesdae, niks meer van hoor nie. Ek lees na van moedersterftes tydens kindergeboortes en sien dat wewenaars gereeld ‘n tweede en selfs derde vrou raakgetrou het en dan nog verder kinders gehad het. Vandag se dae is daar etlike egskeidings en dan woon mense eerder saam as om weer te waag trou.

‘n Sterftekennis was ‘n amptelike doodsertifikaat, en ek lees van ‘n ongetroude Oom wat op ses-en-sewentig in sy plaashuis op Stilwater oorle is. Tydens sy meëgaan was sy bloedbroer van die plaas Blinkwater, ook ongetroud, agt-en-sewentig jaar oud, in persoon- aan sy sterfbed. Deesdae sterf meer mense tydens moord, ongelukke en sieklik in hospitale, eerder as tuis. Nou hoekom het hulle nooit vrougevat nie? Dink jou in; die angs van die siekte, asma of dood, alleen in die plaashuis, twee ou broers; alleen. Vier van dieselfe familiebroers en twee susters is ongetroud oorlede, sonder testament, met groot plase. Voorwaar vreemd in daardie dae. Was hulle miskien net harstallig en gereken hulle sal nog baie jare voortleef of was prokureurs en testament te moeisaam en onbenullig? Twee van die vier susters is getroud, binne gemeenskap van goedere, lees ek verder op die sterftekennis, en al die plase en toerusting val tweeledig as erfdeel tussen die getroude susters.

Ou familiekwale loop dik en ‘n hele generasie dood aan ‘n soortgelyke string longkwale, ander weer aan kanker en ‘n ander generasie beswyk almal aan hulle hart. Laat my dink; al hierdie fiksheid gehollery; sal jou nooit vêr of vining genoeg verwyder van jou toekomsdood wat jou reeds toeka uitgelê is, in jou are en gene nie.

In die outyd (veertiger jare), het mense gereken ‘n hoë ouderdom is ag-en-tagtigjaar. Daai tyd is hulle dood “van ouderdom”, hart of lewerkwale. Daar ontdek hulle kanker (sewentiger jare), en verander ‘n hoë ouderdom na in-die-sewentigs. Toe dood hulle onder andere van suikersiekte en in hemelsnaam, moet tog net nie sê alkholisme nie, skryf eerder “nier stuipe”. Vandag se oumense haal net-net anner-sestig, ten spyte van die moderne medikasie en tegnologie. Hulle dood aan snaakse nuwighede soos hipertensie, stress, bloedklonte en moet tog net nie sê HIV nie, skryf eerder longontsteking.

Groot Ouma Poppie se begrafnisbrief aan haar man is met ‘n filtpen, in die mooiste eie-hand sierskrif neegepen. Tot so vyftien jaar terug, is als getik en dui alle begrafnisbriewe aan dat Dominee so-en-so, vanuit Kerk so-en-so begrafnis sal lei. Begrafnisbriefies is in motbolletjies weggebêre. Daarna weet ek nie heelteemal hoe dit is, dat die meeste begrafnisse vanuit Afbob of Rentmeester se “lyksskouings- of gedenklokale” besorg word nie. Deesdae word waar en wanneer iemand begrawe word op (face) bakiesboek of met whatsapp laat weet.

Doei se tyd is almal onder lang koeltebome op ‘n plaas begrawe met ‘n rusnaam soos Stilwater, Blaarritzel, Sielerus of Lentefleur. Vandag word grafte ten duurste; sommer jare vooruit, aangekoop en lê mense soos sardientjies op ‘n ry in die son met net ‘n pleknommerplaatjie. Huweliksmaats was eens saam-saam in ‘n graf begrawe en grafstene is opgerig met beide se name en die langslewende se datums is later aangebring. Deesdae kry eers ontslapende net ‘n nommertjie, ingeval die langslewende op ‘n heel anderdeel van die wêreld tot ‘n einde kom.

Nou besef ek, doodsdinge is slamerhangend aan die verander. Hoe meer ek verandering ervaar, hoe meer begeer ek als moet soos donkiejare gelede, dieselfde bly. Hierdie stamboomding hou my nou kiertsregop. Ek plan en skryf duidelik ‘n testament op; ek eis my lêplek onder langkoeltebome, op onse plaas; op Klipwerf. My troumaat moet saammet my in rus lê, en ‘n blinkkopklip moet langtyd my kinders ‘n plek wys waar om droewig en kalm te wees.

Kombers huis

‘n Muntflip om Huis–huis te speel.

In ‘n eetplek, sit ek ‘n huilmammie en haar twee kleuters en beloer. Mammie snik in die foon en Ousus sit grootoog en omkyk wie stap by die ingang in en uit. Kleinsus pluk koponderstebô haar pop se geelplastiek hare uit. Heimlik wonder ek of sy ‘n bokspophuis het, en of sy ook huis-huis kan speel.

Ek onthou goed hoe ons huis-huis gespeel het. Ons het Ma se beddeken oor die eettafel getrek, en soos ‘n wafferse tent ingekruip. Dit was nie net sommer so affêre nie, daar moes eers geplan word. Net soos met Kroeks en Pote was daar vooraf beplan word; presies wie is wie. Niemand wou Oupa met sy seekat arms en spoegsoene; wees nie. Ons het muntstukke geflip om regverdig te kies wie was Oom Slinger.  Ons wou almal sy dronkman trieks na-aap. Dink jou in: skelmpies direk uit bottels drink, musiek harder draai op die platespeler, plate krap, stry oor krummels op die tafel, opgooi oor die agterdeur en sy oopbek snork, op die naat van die rug!

Tannie Ralie skinnerbek oorkant die straat was ‘n gunsteling muntflip.  Sy was vol groenkrullers en kon gereeld haar rondloopman uit die huisgesluit het; sy klere op die straatgestrooi het en sy bakkie vol duike geskop het.

In ons huis-huis spel het Oom Piet se wip-wip dogter met rooi lipstiek grootoog aanhang en bewondering afgedwing. Sy het saammet bikers rondgery en laatnag geklouter oor hulle voorhekkie. Sy was ‘n gunsteling karakter wat nou en dan met ‘n baba van die hospital afgekom het. Sy het kamtig oorsee gaan werk en was opslag ‘n lugwaardin en ‘n gawe skooljuffrou wat poppekinders goeie raporte gegee het. Sy het oor en oor getrou met ‘n vlieënier, ‘n boer, ‘n brandweerman ‘n seerower en Sol Kersner. Sy was dolgelukkig en het Juffrou Wêreld gewen en Sol gelos vir Prins Charles.

Ma- en Pa-speel was moeiliker, want dit was te beperk. Eers jaag hulle ons kamertoe. (al die poppe word in ‘n kartonboks neergelê). Dan kom die groot bekgeveg. (Ons jaag mekaar skree-skree deur en om die huis; partykeer met ‘n baksteen of bottermes in die hand; vir ekstra effek.) Dan slaat SY die kamerdeur toe, (ek duik onder die tafel se beddeken in)… en HY spring in sy sportsmouter en vat die pad… (my boet vlie weg op sy tjopper fiets dat die stof en spoeg spat). ..Sien, hopeloos te oninteressant.

Maar dán kom my boet terug met blomme uit die kerk se tuin, en die verbeterde Mammie bak sommer tjoklitkoek vir aandete. Die popkinders sit almal rustig en Heidie op TV en kyk. Pa roep die popkinders nader en speel bôl met hulle; sommer in die huis. Die popkinders mag soveel badwater intap as wat hulle lekkerkry en sjampoe-borrels tot by hulle nekke opklits. Almal piekniek onder die moerbyboom en die popkinders mag twee keer poeding eet; môre kan hulle skool ‘n mis gee.

Sondag middae as Ma-hulle gaan rus het, het ons op wolkouse in die houtgang op- en af-geskaats. Dan is “Klaarpraat”- paplepel uitgepluk. In ons huis-huis speletjie was daai paplepel gebruik om die braaivleisvuur mee aan te steek.

Kort voor vyf-uur moes ons klaar huis-huis gespeel wees; ons moes klaargebad met pajamas aan wees; huiswerk moes klaar wees of “Klaargepraat” is uitgepluk. Ons sluip op wolsokkies in die gang rond en wag om te sien wie begin die bekgeveg vannaand. Die volgende dag ‘brand’ ek weer daai blêrrie paplepel so terwyl ons huis-huis speel en ons hele gesin gaan weer saam op een lang strandvakansie. Almal is dan kalm en laggend gelukkig, en vir altyd saam.

Miskien kruip grootoog Ousus en Kleinsus vannaand onder ‘n kombers in, en speel met die kaalkop pop.